نشريه ارمغان ملي

نویسنده: نی

در (۲۳) قوس (۱۳۱۰) خورشیدی شمعی به عنوان انجمن ادبی کابل شعله بر افروخت که در شامگاه بوستان کابل جمع شعرا و نویسندگان، ادبا و عرفای افغانستان را به مثابه پروانه گان آن محفل انس به دورش جمع نموده و صدای زمزمه های شعر  وخوانش داستان ها و تألیفات و تحقیقاتش فضای فرهنگی کشور را از مشک عنبر بیز ادبی اش خوشبو، پر رنگ و خوشرو نمود. تا قبل از تأسیس این انجمن نشست های نویسندگان و شعرا در محافل پراگنده و گرد همایی های آنان بی تسلسل و جسته جسته بود. این انجمن که به ریاست محمد انور بسمل مشروطه خواه مشهور شروع به فعالیت نمود در ابتداء مرامنامه ای را در (۱۴) ماده تدوین نمود و هدفش را در زمینه های ایجاد سبک معین نظم و نثر، همسو نمودن اصول نگارش و تحقیق در باره تاریخ افغانستان مشخص نمود. در اولین اقدام انجمن مجلۀ کابل را انتشار داد که بیشتر موضوعات آنرا مسایل ادبی و تاریخی تشکیل میداد. از نخستین اعضای انجمن، ملک الشعرا قاری عبدالله، عبدالحق بیتاب، عبدالعلی مستغنی، محمد انور بسمل، میر غلام محمد غبار، سرور گویا، سرور پویا، محمد اکبر، عبدالغفور، غلام جان خان، امین الله خان و محمد یعقوب خان را میتوان نام برد. عبدالباقی لطیفی سرکاتب انجمن و غلام جیلانی اعظمی معاون آن بودند و از سال دوم ریاست آنرا شهزاده احمد علی خان درانی به عهده داشت.

انجمن کتابخانه کوچکی با کتابهای علمی، تاریخی، ادبی و لغت به زبانهای دری، پشتو، عربی، انگلیسی، ترکی و فرانسوی تأسیس نمود. بسیاری از کتابهای این انجمن از کتابفروشی های انگلیس، فرانسه، آلمان، مصر، ایران و هند خریداری شد.

از نخستین کتابهاییکه انجمن تألیف نمود اخلاق عسکری در دو جلد تألیف غلام جیلانی اعظمی، قرائت فارسی برای صنوف چهارم و پنجم تألیف محمد انور بسمل و سرور گویا، تاریخ افغانستان تألیف میر غلام محمد غبار و تاریخ ادبیات افغانستان و تذکره مشاهیر افغانستان نگارش غلام جیلانی میباشد. در بخش ترجمه انجمن کتابهای ذیل را از زبانهای خارجی به دری و بعضی را از دری به پشتو ترجمه و برگردان نموده است:

-۱ آثار عتیقه بامیان تألیف گوداروهاگن (فرانسوی) ترجمه احمد علی خان

-۲ نگارش و نگارندگان تألیف محمد کرد علی (عربی) ترجمه سرور گویا

-۳ جلال الدین خوارزمشاه از نامق کمال بیگ ترکی (اردو) ترجمه شهزاده احمد علی خان درانی

-۴ خرمهره طلایی تألیف ایدگرایدن پو به زبان (انگلیسی) ترجمه شهزاده احمد علی خان

-۵ شرح حال سید جمال الدین افغانی تألیف ابراهیم علأالدین بیگ ترکی و گروه علمی وی ترجمه میر غلام احمد خان

-۶ طرد امان الله افغانی (به زبان انگلیسی) ترجمه عبدالباقی لطیفی

 -۷ تاریخ مختصر سلطنت های اسلام در دنیا (به زبان انگلیسی) که پیوست آن از میر غلام محمد غبار بود

-۸ جلد دوم شعر العجم تألیف شبلی نعمانی (به زبان اردو) ترجمه سرور گویا

-۹ تاریخ افغانستان تألیف ملسن انگلیسی ترجمه محمد حسن خان

-۱۰ اصول نام های افغانستان (به دری) ترجمه به پشتو از امین الله خان

-۱۱ گیتانجلی از تاگور (به زبان اردو) ترجمه احمد علی خان

کتابهایی را که انجمن تصحیح نموده قرار ذیل اند:

:- تاریخ الفاروق و تاریخ شبلی نعمانی ترجمه نادر شاه افغانی از زبان اردو به تصحیح محمد بشیر خان منشی زاده و امین الله خان

:- تاریخچه مختصر ادبی تألیف قاری عبدالله به تصحیح میر غلام محمد غبار

:- رهنمای فراه و چخانسور تألیف محمد یعقوب خان فراهی به تصحیح میر غلام محمد خان غبار

:- جغرافیای افغانستان تألیف محمد علی خان به تصحیح میر غلام محمد خان غبار

:- تاریخ موریا در اسپانیا ترجمه حبیب الله طرزی از انگلیسی و تصحیح سرور گویا

در سال اول تشکیل انجمن در پهلوی نشر (۱۲) شماره مجله کابل کارهای برجسته ای چون نشر سالنامه که شماره اول آن در سال (۱۳۱۱) خورشیدی چاپ شد را انجام داده و در زمینه به اقتراح گذاشتن شعر، تدویر مسابقات ادبی و غیره کارهای ارزشمندی انجام داد.

انجمن ادبی کابل در زمینه فرهنگ افغانستان سنگی را بلند نموده بر تهداب فرهنگ کشور گذاشت که تا امروز به وزن آن در اعمار کاخ فرهنگ افغانستان معماری خشتی را از جا بلند کرده نتوانسته است.

یکی از کارهای بزرگ انجمن ادبی کابل تدوین دایره المعارف آریانا بود که نخستین شماره آن در سال (۱۳۲۷) خورشیدی به زبان های دری و پشتو منشر شد. وقتی عدم امکانات آن زمان و کارهای  بزرگ انجمن با امکانات کنونی همراه با پراگندگی نویسندگان، ژورنالیستان و محققان و کارهای ضعیف و روزمره شان مقایسه میشود نا خود آگاه این صدا از وجدان قلب هر اسان واقعبین بلند میشود که:

روح بنیادگزاران انجمن ادبی کابل شاد باد—