نشريه ارمغان ملي

جایگاه بی بی سی در افغانستان امروز

نویسنده:بکتاش سیاووش

دیگر در افغانستان ضرور نیست تا برای شنیدن نخستین خبر برای پخش و نشر برنامه های (بی بی سی) برای افغانستان منتظر بمانید. اما تا هنوز برای شنیدن جزئیات خبر برای منبع معتبری چون (بی بی سی) نیاز است. (بی بی سی) در افغانستان به عنوان رسانه شناخته میشود که شاید ده ها و صدها شنونده خود را به کام مرگ و سیاه چال ها برده باشد، بزرگان محل در مناطق شمالی افغانستان به یاد میآورند که در زمان حکمرانی حزب دموکراتیک خلق افغانستان به رهبری حفیظ الله  امین و نور محمد تره کی افراد مسلح سابق که از آنها به عنوان سپاهی نیز یاد میشود ،در پشت دروازه های مردم گوش میدادند و اگر صدای رادیو (بی بی سی) به گوش شان میرسید،شنونده رادیو را با خود میبردند که شاید این بردن برگشتی نمیداشت، (بی بی سی) در طول سالیان دراز با یک چنین پیشنه در افغانستان فعالیت نموده است، ولی (بی بی سی) برای افغانستان امروز آیا از چه جایگاهی برخوردار است؟

منبع معتبر اما آخر

(بی بی سی) تا آخرین روز های حاکمیت طالبان در افغانستان از جایگاه ویژه و منحصر به فرد در خبر رسانی برای افغانها قرار داشت. نشرمجموعه  برنامه های افغانستان در قرن بیست که به ابتکار ظاهر طنین از خبرنگاران نخبه ی (بی بی سی) ونماینده فعلی افغانستان در سازمان ملل تهیه میشد در فضای بسته برای فعالیت های سیاسی و آزادی بیان از پر مخاطب ترین برنامه های رادیو (بی بی سی) در افغانستان در زمان حاکمیت طالبان بود که حتی در برخی موارد شنونده گان رادیو برخی از قسمت های برنامه های نشر شده از طریق رادیو را با تیب ریکاردر ها ضبط و نگه داری میکردند.اما با فروپاشی نظام طالبان و اعلام دموکراسی و آزادی بیان به عنوان زیر ساخت های نظام ،به یکبارگی افغانستان شاهد انقلاب رسانه ای بوده است.در حال حاضر در افغانستان بیش از هشتاد مرکز رادیویی با سطوح مختلف پوشش محلی، ملی و بین المللی فعالیت دارند، که بیش از هر زمان دیگر این رقم چشمگیر و بیسابقه میباشد.حالا در افغانستان رادیو های محلی و ملی در هر ساعت خبر نشر میکنند و دیگر شنونده نیازبه دانستن وقت نشر اخبار از رادیو (بی بی سی) که در روز سه برنامه صبحگاهی ، نیمروزی و شامگاهی پخش میکند ندارند. اما تا هنوزشنونده گان افغان برای شنیدن خبر از منبع معتبرو دقیق به رادیو (بی بی سی) نیاز دارند،شاید این مورد نسبت به بلندی دست خبرنگاران (بی بی سی) برای رسیدن به مقامات عالی دولتی که خود نیز از شنونده گان رادیو (بی بی سی) در طول سالیان بوده اند باشدو یا اینکه حرفه ی عمل کردن  برخی از خبرنگاران این رسانه میباشد که تا هنوز جای پای برای رادیو (بی بی سی) برای افغانستان دیده میشود.

شک در بیطرفی (بی بی سی)

هرچند (بی بی سی) در تعریف سازمان خود رعایت کامل بی طرفی را اساس کار برای این رسانه میخوانداما تا هنوز درمیان مردمان روستایی و شهرنیشن این مساله پذیرفتنی نیست.هرچند (بی بی سی) به عنوان تاثیرگذارترین رسانه بر افکار بسیاری از افغانها مطرح بوده ودر مقایسه با رسانه های دیگر  که به نوعی به دولت یا جریانات سیاسی وابسته گی دارند بیطرفی خود را به عنوان یک بنگاه سخن پراگنی مستقل حفظ نموده است، اما دربرخی  موارد بنا به وابسته گی (بی بی سی) به بریتانیا این رسانه به عنوان مبلغ دیدگاه های دولت بریتانیا در افغانستان شناخته میشود.هرچند این مورد برای رسانه های دیگر هم وجود دارد به عنوان نمونه درمیان صاحبنظران افغانی این مساله که (وی. او. ای.) رادیو آشنای صدای آمریکا، رادیو بین المللی فرانسه ، رادیو آلمان، رادیو روسیه و … هر یک در سمت و سو دادن سیاست های کشورهای تمویل کننده و حامی و تبلیغ دیدگاه های آنها قرار دارند نیز یک مساله کاملا طبیعی به نظر میرسد اما روستاییان هم در برخی موارد به رسانه های خارجی که در افغانستان فعالیت دارند در بیطرفی شان به دید شک مینگرند.

پروژه های تعلیمی (بی بی سی)

رادیو (بی بی سی) برای افغانستان در کنار نشر سه وقت برنامه های خبری به زبان های دری، پشتو و اوزبیکی  پروژه دیگری را در سال  )۱۹۹۴( به عنوان پروژه های تعلیمی (بی بی سی) اساس گذاشته است که هدف از آن تهیه برنامه های آموزشی برای روستاییان افغان میباشد.پروژه های تعلیمی (بی بی سی) با همکاری مالی بخشی از کمیسیون اروپا، نماینده گی های سازمان ملل نظیر( یو ان اچ سی آر-یونماکا-و یوان اف پی ای) بنیاد آغا خان و برخی از نهاد های دیگر به پیش برده میشود،که برنامه های خانه نوزنده گی نو،جهان ما آینده ما،بازگشت و برخی دیگر از برنامه ها را برای پروگرام (بی بی سی) برای افغانستان تهیه میدارند،هرچند در میان این برنامه ها برنامه زن و جهان امروزی ، برنامه جهان ما آینده ما برای کودکان و شمار دیگر از برنامه های مفید هستند ولی برنامه خانه نو زنده گی نو که دست کم سیزده سال از این مجموعه برنامه ها میگذرد و جوایز بین المللی را نیز کسب کرده است، ازاینکه موثر باشد وقت کشی به نظر میرسداین مجموعه برنامه ها با کرکتر های چون خان صاحب و ناظر در طول همین سیزده سال به گوش های افغانها رسانیده شده است.این مجموعه برنامه ها در دو روستا یا (ده) در نظر گرفته شده است و تمام قضایا را در ده بالا و ده پایین مورد نظر دارد.کارشناسان امور رسانه بدین باورند که با توجه به نشر سریال های متعدد از سوی رسانه های دیداری در افغانستان و استقبال مردم ازین سریال ها در حال حاضر شنونده گان این مجموعه برنامه ها را به حد اقل رسانیده است.

و اما اینترنت

درحال حاضر وقتی از (بی بی سی) صحبت میکنید،بیشتر فکر مخاطب به اینترنت جلب میشود.(بی بی سی) هرچند دیگر به عنوان ارائه کننده تند خبری در رادیو نیست ولی تارنمای بی بی سی فارسی درمیان فرهنگیان و نخبه گان جامعه جایگاه خاصی دارد.بخش بزرگ از مطالب چاپ شده در نشریات چاپی  افغانستان را اقتباس از تارنمای فارسی بی بی سی تشکیل میدهد. در برخی موارد مطالب بی بی سی فارسی بدون ذکر منبع نیز به نشر میرسد،هرچند در افغانستان استفاده از اینترنت تا هنوز برای بسیاری از شهروندان افغان نا آشناست ولی برای شماری از افراد که به انترنت دسترسی دارند.شاید نخستین نامی که به دنبال آن گشته باشند (بی بی سی پرشین دات کام) بوده است. هرچند در حال حاضر خبرگزاری های افغانی نیز روی تارنما اخبار شان را میگذارند امادربرابرامپراطوری تارنمای بی بی سی تا هنوز هیچ رسانه فارسی زبان به چشم نمی آید.