نشريه ارمغان ملي

جناب پوهاند دوکتور غلام جیلانی عارض از آن شخصیت های علمی کشور میباشد که با تألیفات و تحقیقات ارزشمندی چون اقلیم حیاتی افغانستان، جغرا فیای فزیکی، جغرافیای شهری، خاک شناسی، شاهراه های افغانستان، آب های معدنی و تحت الارضی افغانستان، محیط زیست و اقلیم افغانستان، مشکلات مسکن در افغانستان و غیره نقش بزرگی را در معرفی شرایط جغرافیایی و مسایل محیطی و بشری کشور ایفا نموده اند. با توجه به وسعت معلومات ایشان در این زمینه ها نظریات شان را در زمینه جهات اساسی و ضروری مصرف پولهایی که در کنفرانس پاریس به افغانستان اختصاص یافته جویا شدم که در ذیل توجه خوانندگان عزیز را به آن جلب میکنم:

ارمغان: اولویت های مصرف پولهایی که در کنفرانس پاریس به افغانستان کمک شده کدامهاست؟

استاد عارض: دونر هایی که به افغانستان پول میدهند باید بخش اکادمیک آن واضح باشد. ما در بخش اکادمیک دو مرجع به خصوص داریم که یکی وزارت معارف و دیگری وزارت تحصیلات عالی میباشد که هر کدام از خود مراکز تحقیقی علیحده دارد. من ضرور میدانم که یک بخش از این پول به مراکز تحقیقی و تتبعاتی تشخیص داده شود. این موترهای بسیار لوکس و این ادارات بسیار مفشن به کشوری می زیبد که خودش تولید کننده آن باشد. من یک وقتی به هند رفتم، در آنجا آنها از تمام وسایل دست داشته خود استفاده میکردند، آنها میگفتند ما باید به این  موتر و فرنیچر کفایت کاری پیدا کنیم در حالیکه ما نه مولد آن هستیم و نه تولید کننده آن هستیم اما از آن طوری استفاده میکنیم که برای ما استفاده لوکس میباشد. من پیشنهاد میکنم که توجه نمایند و این ادارات لوکس را به ادارات ملی مبدل سازند نه اینکه موترهای شیشه سیاه باشد و موتر های لندکروزر سال باشد این چیز ها درد این وطن را دوا نمیکند.

کوشش شود که که زراعت افغانستان از حالت موجوده برآید، یک وقتی ما و شما صادر کننده گوشت، گوسفند و مواد زراعتی به کشور های همسایه بودیم اما حالا اگر کشور های همسایه این مواد را به ما روان نکنند قیمت آرد را ببینید که به کجا رسیده که مردم حتی توان خرید آنرا ندارند.

ارمغان: پس چه باید کرد؟

استاد عارض: در این جا ماباید توجه به بند و انهار کنیم، توجه به انکشاف برق آبی کنیم، توجه به این کنیم که ما از دریا های خود حد اعظمی استفاده کنیم.

ارمغان: این ریزرف ها را شما در کدام قسمت های افغانستان مطالعه میکنید؟

استاد عارض: من این ریزرف ها را در تمام افغانستان در دو جهت موجود میبینم. اول اینکه افغانستان کشوریست که سرآب منطقه است دریای آمو، دریای هریرود، دریای کابل، دریای مرغاب که سرآب تمام آنها افغانستان است اما متأسفانه ما از آب این دریا ها طور کافی استفاده کرده نمیتوانیم. یک مثال عجیب عرض کنم منبع آب هریرود تقریباً نود و پنج فیصد در خاک افغانستان است اما قرار داد آب هریرود را کشور ایران با ترکمنستان می بندد در حالیکه باید افغانستان این قرار داد را با ترکمنستان ببندد، یا مسأله آب هلمند را فکر کنید، ما از آب هلمند حد اعظمی استفاده کرده نمیتوانیم اما اگر در آنطرف در هامون سیستان بروید پنج چاه بزرگ عمیقی که به ظرفیت میلیارد ها متر مکعب آب میشود حفر شده آب هلمند آنجا ذخیره میشود و از آنجا بطرف زابل و حتی قرار است که بطرف بلوچستان انتقال داده شود در حالیکه حق حاکمیت آب هلمند را خود افغانستان دارد، حق حاکمیت دریای کابل را خود افغانستان دارد، حق حاکمیت دریای آمو را پنجاه فیصد خود افغانستان دارد و ما از این آب ها در زراعت خود استفاده کرده نمیتوانیم.

ارمغان: چه پیشنهاد دارید که چه اقدام باید در این زمینه صورت گیرد؟

استاد عارض: پیشنهاد من اینست که استحکام بند های آبی در مسیر دریای هلمند، در مسیر دریای آمو، در مسیر دریای هریرود و در مسیر دریای کابل احداث شود و جریان دریاهای ما طور مار پیچ عیار شود که ساحه زیاد را جریان دریا بگیرد که رطوبت را حفظ میکند و در داخل افغانستان باید ذخیره های آب گردان و بند آبی باید وجود داشته باشد که مملکت از این حالت موجود نجات پیدا کند. در هند یک قطره آبی که در مناطق صحرایی میریزد نمیگذارند که ضایع شود برای آن آب بند ها احداث میکنند و از طریق آن بند ها حد اعظمی استفاده از آن مینمایند. ما از این دریا های خود نه به منظور زراعت به حد اعظمی استفاده کرده میتوانیم و نه به منظور تولید برق آبی استفاده کرده میتوانیم. افغانستان میتواند به یک کشور صادر کننده برق آبی به کشور های همسایه مبدل شود در حالیکه ما حالا برق را میخریم و گاهی برق ما هست و گاه نیست. این منبع سطح الارضی بود. در منبع تحت الارضی افغانستان یک کشور دست نا خورده است از لعل، لاجورد، زمرد، نفت، مس و سایر منابع. امریکایی ها یک نقشه تازه به کارتوگرافی داده اند من در آن دیدم که منابع سرشار تحت الارضی ما میتوانند افغانستان را چندین بار آباد کند و حتی به کشورهای دیگر کمک کند. حال ماباید از این منابع خود طوری استفاده کنیم که افغانستان به پای خود ایستاده شود.

ارمغان: از نظر شما در منابع کدام بخش ها در مرحله اول باید رویدست گرفته شود؟

استاد عارض: در معادن نفت و گاز، ذعال سنگ و آهن که معدن آهن حاجیگک حتی در منطقه بی نظیر است که فیصدی سنگ آهن در احجار حاجیگک به پیمانه زیاد است، در زمان شیر علی خان از این معدن استفاده میشد، معدن آهنی که ما در پغمان داشتیم شیر علی خان از آن استفاده میکرد، همین توپ های دهن ارگ که شما میدیدید محصول آهن پغمان بود، در آن وقت استفاده کرده میتوانستیم حالا چرا استفاده کرده نمیتوانیم، در اینجا نیاز به اتحاد ملی و همبستگی ملی احساس میشود که ما باید دست به دست هم دهیم تا این منابع خود را به سود افغانستان مورد استفاده قرار بدهیم، چه منابع تحت الارضی باشد و چه منابع سطح الارضی باشد شما ببینید که ما گوسفند قره قل یک زمانی داشتیم که محل تولید آن مزار شریف و شمال بود اما امروز گوسفندهایی که اینجا باید تربیه میشد به پاکستان انتقال داده شد و صادر کننده فعلاً آنها هستند. قالین افغانی در جهان مارک اول خود را داشت اما امروز ببینید که از طریق پاکستان صادر میشود و در پاکستان تولید میشود و ما در کشور خود دستگاه های مولد قالین را به شکل اساسی نداریم. ما جنگلات پسته در تخار داشتیم، در بادغیس داشتیم، در ساحه فاریاب داشتیم، حالا ما از جنگلات پسته و حاصل سر درختی آن استفاده کرده نمیتوانیم، علف چر ها از بین رفت ما مواشی خود را طور لازم تربیه کرده نمیتوانیم، در اینجا تمام وزارت های افغانستان مسوولیت دارند که محیط زیست را طوری آماده بهره برداری سازند که منفعت ملی در آن نهفته باشد. ما ادارات محیط زیست داریم، ادارات زراعت داریم، ادارات معادن داریم، مسوولیت ملی آنست که همه موارد فوق مطابق منافع ملی استخراج شوند و به دست اشخاص ملی  سپرده شود و جامعه از این حالت نجات داده شود. یک وقتی مزار شریف و صفحات شمال هندوکش (منطقه استیپ)، چهار طرف کوه هندوکش تولید کننده گندم للمی و آبی در کشور بود.

ارمغان: در باره ایجاد مراکز علمی تحقیقاتی چه نظر دارید؟

استاد عارض: در مورد مسایل علمی، هر موسسه و وزارت خانه اگر موسسات تحقیقات علمی خود را داشته باشد و این موسسات گزارشات کار خود را هفته وار یا ماه وار از طریق رسانه ها به کشور ارائه کنند کار خوبی خواهد بود. استاد پوهنتون وظیفه دارد که ریسرچ و تحقیقات علمی خود را مطابق منافع ملی کشور طور اساسی انجام دهد. در سه چهار سال اخیر توانستم سه چهار جلد کتاب در این زمینه ها تألیف کنم. مثلاً یکی از این کتابها در ارتباط مسایل شهری کابل میباشد که در آن مسأله ترافیک کابل، نفوس کابل، بلند منزل های کابل، سکونت غیر منظمی که در مناطق مرتفع کوهستانی سبب آلودگی محیط زیست شده، تراکم نفوس شهر، بیکاری در شهر کابل، بیکاری در اطراف و اینکه عدم مصئونیت باعث شده که مردم به شهرهای بزرگ و از جمله شهر کابل بیایند، کابل در حال حاضر (اور لود) یا اضافه نفوس شده که این مسأله باعث خرابی محیط زیست، برهم خوردن جریان ترافیک، بلند رفتن قیمت ها، بلند رفتن کرایه خانه ها و غیره میشود.

باید در کشور مرکز تحقیقات ملی ساخته شود که میتواند در چوکات ریاست جمهوری یا اکادمی علوم باشد.

ارمغان: به نظر شما کار هایی که در عرصه اقتصاد صورت میگیرد به همین آهنگ قناعت بخش و کافی است یا نه؟

استاد عارض: این  آهنگ و این نرمش و این اضافه خرچی ها که در عرصه های کاری می بینید درد  افغانستان را مداوا کرده نمیتواند ما باید به  هر کار خود یک پلان مشخص داشته باشیم، ریاست جمهوری باید از  هر کار گزارش بگیرد.

ارمغان: شما به آغای کرزی چه گفتنی دارید که از بیست و یک میلیارد دالری که جهان میدهد کرزی چه نوع استفاده در کشور بنماید؟

استاد عارض: در تمام دوایر ممالک جهان یک اصطلاح است به نام (اکونتبیلتی) یعنی محاسبه گرفتن، ارزیابی کردن، ارزیابی در ادارات دولتی شرط اساسی کار را تشکیل میدهد که من چقدر پول گرفتم، چقدر مصرف کردم، دست آورد کار من در این عرصه چیست؟ اگر این مسایل از طریق هر وزارت یا یک اداره مرکزی کنترول کننده اساسی مورد بررسی قرار داده شود کار نیکی خواهد بود سفارش من اینست که از این کمک های داده شده در بخش زراعت، تولید برق آبی، استفاده از منابع طبیعی و تألیف کتب برای معارف افغانستان استفاده اعظمی شود.—