نشريه ارمغان ملي

شماره 55/شنبه 9 عقرب 1388/31 اکتوبر2009

ستاک

دفتر مبارزه با جرایم مواد مخدر سازمان ملل اخیراً گفته که افغانستان هنوز 93 درصد مواد خام را برای تولید هیروئین در سطح جهان فراهم میکند.
در گزارش این سازمان آمده که هر سال در حدود 150 تن مواد مخدر به ویژه هیروئین از افغانستان به پاکستان قاچاق میشود.
بی بی سی از قول انتونیو ماریا کوستا مسوول اجرائی دفتر مبارزه با جرایم و مواد مخدر سازمان ملل میگوید:«مناطق مرزی افغانستان و پاکستان به بزرگترین منطقه در جهان برای تجارت هر چیز تبدیل شده است، از تجارت مواد مخدر گرفته تا تجارت اسلحه و وسایلی که در ساختن بمب از آن کار گرفته میشود، حتی تجارت انسانها و پناهجویان.»
در گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل(UNDOC)آمده که قاچاق مواد مخدر از افغانستان به روسیه سالانه به مرگ سی هزار نفر در این کشور می انجامد، این رقم بیشتر از تعداد سربازان ارتش سرخ در افغانستان میباشد که طی ده سال در افغانستان کشته شده اند.
ارقام در مورد کشورهای ناتو تکان دهنده تر است. گزارش خاطر نشان میسازد که مواد مخدر قاچاق شده از افغانستان به کشور های عضو ناتو سالانه بیش از ده هزار نفر را به کام مرگ می کشاند، آماری که به قول دفتر مبارزه با جرایم و مواد مخدر سازمان ملل پنج مرتبه بیشتر از تلفات ناتو در افغانستان طی هشت سال اخیر میباشد، در این گزارش آمده که طالبان از تجارت مواد مخدر عواید سرشاری را به دست می آورند.
انتونیو ماریا کوستا میگوید:«بسیاری از این افراد برای ارگانها اطلاعاتی خارجی و افغانی شناخته شده هستند اما چرا نام های این افراد بر اساس قطعنامه 1735 و 1822 در اختیار شورای امنیت سازمان ملل قرار نمیگیرد تا سفر و دارایی آنان ممنوع شود؟»
در گزارش آمده که افغانستان بیش از 90 درصد تریاک جهان را تولید نموده و بیشتر آن مبدل به هیروئین میشود که یک شکل غلیظ تر مواد مخدر میباشد. این مطالعه سازمان ملل تخمین میزند که مقامات افغانستان سالانه تنها دو فیصد ادویه غیر قانونی را در این کشور ردیابی میکنند، گزارش افغانستان و کولمبیا را مقایسه میکند که در آن مقامات 36 درصد کوکائین تولید شده را ردیابی و تخریب میکنند.
معلوم نیست که جهان با وجود آگاهی به این ارقام تکان دهنده هنوز چرا دست زیر الاشه نشسته و به قول معروف داس خود را در مزارع کوکنار افغانستان با کلوخ تیز میکنند.Ÿ

بابک سیاووش    

شماره 44 سه شنبه 22 ثور سال1388/12می2009

ارمغان ملی در ویژه نامه شماره (31) مؤرخ (10) سرطان (1387) خویش که به مبارزه با مواد مخدر اختصاص یافته بود از وضعیت دردناک معتادان مواد مخدر در خانه فرهنگ شوروی سابق گزارش داده مصاحبه یی را با یکی از معتادان انجام داد.

از آن تاریخ تا کنون چندین بار گزارشات تصویری و چاپی در رسانه ها به همین ارتباط به نشر رسیده و در مصاحبه ها و گفتگو های مسوولان نیز بعضاً از این مشکل یاد آوری شده، ولی آنچه قابل تأسف است اینکه، با وجود التفات لفظی و مشاهده چند موتر امنیتی اینطرف و آنطرف آن مخروبه، هنوز از این محل بوی مواد مخدر به مشام میرسد.

مردم محل از سرقت هایی که توسط معتادان صورت گرفته به رسانه ها گزارش میدهند و گزارشاتی از بیرون کشیدن جسد های بی جان معتادان از این میعادگاه بدبختان به گوش میرسد.

تجربه نشان داده که در حال حاضر وعده و التفات های لفظی بیشتر از اقدامات عملی معمول میباشد. هر گاه از حرف به عمل بگذریم باید این اقدامات عملی میشد:

1.  تمام این افراد باید به شفاخانه ها و محلات مصئون انتقال می یافتند و اصلاً نام محل معتادان ازپیشانی پایتخت پاک می شد.

2. آن مارهای نامرئی که به این معتادان در زیر آستین در قلب کشور مواد مخدر می آورند تعقیب، دستگیر و شبکه شان نابود میشد.

3. مسوولان مملکت حد اقل باری به این محل و یا عیادتگاه های این مریضان رفته با آنان ملاقات مینمودند و مشکلات شان را از نزدیک می  شنیدند.

4.  ظرفیت درمانگاه این بیماران در نقاط مختلف شهر کابل و ولایات ارتقا می یافت.

5.  برنامه های خاص رادیویی، تلویزیونی، فلمها، نمایشنامه ها و اسپات ها از طریق همه رسانه های خصوصی و دولتی با کمک های جامعه جهانی در جهت آگاهی مردم از اضرار مواد مخدر بیش از آنچه هست تهيه و نشرمي گردید.

خلاصه باید از سطح رهبری کشور کمیسیونی مؤظف میشد که طی (24) ساعت بساط این افتضاح را که در پایتخت کشور در جریان است میگرفت. اما متأسفانه هنوز وقتی از جوار آن عمارت مخروبه میگذرید چهره های نحیف و ضعیف چند انسان تیره بخت را می بینید که در آن خانه های ویرانه و بی دروازه و نمناک با لباس های مندرس در حرکت اند.

شماره 37/یکشنبه 7 میزان 1387 مطابق 28 سپتامبر 2008

والی بلخ در شمال افغانستان جامعه جهانی بویژه مقامات کشورهای غربی را از بزرگترین مافیایی مواد مخدر در جهان خواند.

  عطامحمد نور که در همایش تجلیل از روزجهانی صلح درشهر مزارشریف در شمال افغانستان سخن می گفت، تاکید کرد که تجارت و قاچاق مواد مخدر درجهان توسط مقامات کشورهای آمریکا،انگلستان، فرانسه و کانادا صورت می گیرد و بدون دست داشتن مقامات ارشد این کشورها رسانیدن تریاک افغانستان به غرب ناممکن می باشد.

 هرچند پیش ازین مقامات دولتی و حتی رییس جمهوری افغانستان با چنین صراحتی جامعه جهانی را در کار قاچاق و تجارت مواد مخدر مورد انتقاد قرار داده اند اما این نخستین بار است که یک مقام ارشد دولت اینکشور از حامیان این کار دردولت های انگلستان،فرانسه ،کاناداو حتی قصر سفید سخن گفته می افزاید:

 “همیشه جامعه جهانی برای ما و شما می گویند که قاچاقبران تان کی ها هستند،معرفی کنید،دستگیر کنید ما حالا از آنها سووال می کنیم که قاچاقبران حرفه ی شما که در پوست ،کالبد،خون و رگ رگ دولت و حکومت کشورهای شما جازده و حضور دارند و مواد مخدر را از راه زمین و کشتی برایتان می رسانند(کی ها اند) و آنها را چرا شما معرفی نمی کنید؟ برای لندن که اطرف اش بحر است آن هواپیمای مدرن افغان و آن کشتی افغانی که در جاده های پرزرق و برق لندن تریاک (افغانستان) را برساند کجاست  آن امکانات؟ و این تریاک که به جاده های اروپا فرانسه ،مسکو بلاخره در واشنگتن و کانادا می رسد، اینرا جز کسانیکه در چوکات و رگ و پوست خود دولت جانداشته باشند،امکانات نداشته باشند، افغان چطور می تواند که به واشنگتن به قصر سفید تریاک را برساند؟”.

 اگرچه آقای نور در همایش تجلیل از روزجهانی صلح برای مقامات و مسوولین افغان سخن می گفت، اما سخنان او بیشتر در افشا سازی ناکامی های جامعه جهانی در کار مبارزه با مواد مخدر درینکشور بود.

 به گفته “نور” جامعه جهانی در امر مبارزه با مواد مخدرصداقت لازم را نداشته و شعاری که ازسوی کشور های غربی عنوان می شود یک دروغ است:” درمورد مبارزه علیه مواد مخدر می خواهم یک حرف بگویم که، ما صادقانه و قامت افراشته علیه مواد مخدر مبارزه می کنیم ، همان کشور، جریان ، ارگان حتی وزارت (مبارزه با مواد مخدر) که جدی از ما حمایت کرده و از آنهایکه درمبارزه ی خود موفق شدند موفق هستند،دست آورد دارند،همان حمایتی را که کرده اند چه است؟ بعد من قبول کنم که مبارزه علیه مواد مخدر صادقانه است، هرگز نیست ، دروغ است،پوچ است و من می خواهم با صراحت بگویم که دنیا(کشورهای همکار)در مبارزه علیه مواد مخدر درافغانستان دروغ می گوید و تکرار می کنم که دروغ می گوید”.

 والی بلخ همچنین با لحن قاطعی از عملکرد فراقانونی نیروهای ائتلاف و ناتو در افغانستان انتقاد کرده گفت که این نیروها به حاکمیت ملی ، قانون اساسی و فیصله های شورای ملی افغانستان بی اعتنا بوده و آنرا زیر پا می گذارند:”دوست های خارجی اکثریت مطلق شان که عملیات می کنند و در قضیه افغانستان ذیدخل هستند یک، حاکمیت ملی ما را حترام نمی کنند،دو به قانون اساسی ما احترام ندارند، سه فیصله های شورای ملی خانه مشترک مردم ما راقبول ندارند و احترام نمی کنند”.

 انتقاد های ازین دست مقامات افغان  از کشورهای غربی، برای ناکامی در کار مبارزه با هراس افگنی و مواد مخدر درگذشته  بیشترینه سبب برکناری و یاهم سلب صلاحیت این مقامات گردیده است.Ÿ 

ششمین طعنه جهانی

برای ششمین سال متواتر افغانستان در صدر جدول بزرگترین تولید کننده مواد مخدر جهان قرار گرفت و با (17) فیصد افزایش در تولید بار دیگر ناکامی ستراتیژی مبارزه با مواد مخدر جهان را در افغانستان نشان داد.

در این سال ارقام وحشتناک دیگری چون ارتقای رقم معتادان به یک و نیم میلیون نفر در افغانستان و خبر تکان دهنده دریافت یکصد میلیون دالر عاید توسط طالبان از مدرک وضع مالیات بر حاصلات کوکنار و افزایش چهل فیصد حملات بر مواضع دولت و ائتلاف در گزارشات علاوه گردید. اکنون جهان و دولت افغانستان به یک نتیجه گیری باید رسیده باشند و آن اینکه جبهة که از مالیات بر عایدات منفی میتواند توازن دخل و خرچ خود را اکمال کند چالش بزرگی در برابر نیروهای ائتلاف و دولت افغانستان خواهد بود بنابران به مسایل ذیل باید توجه شود:

1-    ماشین جنگی مبتنی بر مواد مخدر شکست ستراتیژی مبارزه با مواد مخدر را در افغانستان ثابت میسازد.

2-  با فورمول های موجود نباید جهان خود را فریب دهد و اکنون در رأس مثلث میانمار، لائوس با زاویه یی مقابل است که نظر به هر ضلع دیگر از نظر درجه کشت، تولید، قاچاق و ترافیک مواد مخدر بزرگتر میباشد.

3-  بالاخره با این فرضیه موقف جامعه جهانی روشن شود که اگر فردا محوریت اقتصاد افغانستان را کوکنار تشکیل دهد با کدام اصول و معیار جامعه جهانی با این اقتصاد زبان مشترک خواهد داشت.

4-  ضرورت عاجل احساس میشود که در یک کنفرانس معتبر جهانی مسأله رشد مواد مخدر در افغانستان مطرح بحث قرار گرفته راه حل ها در سطح ملی، منطقوی و بین المللی برای این پرابلم جستجو شود در غیر آن مثلث سیاهی در حال تشکیل است که مرکز مافیا را به منطقه انتقال داده هر گونه فعل و انفعال سیاسی را در این منطقه از آسیا به نفع خود شکل خواهد داد.—

محمد داود سیاووش

کای ایدی نماینده خاص سازمان ملل در افغانستان به جواب این سوال خبرنگار روزنامه فرانکفورته الگماینه سایتونگ که: آیامی توان به درستی افغانستان را یک سرزمین مواد مخدر نامید؟… گفت:«ما نمی توانیم اجازه دهیم که کشت خشخاش به سطحی باقی بماند که امروز قرار دارد… اما من از سه عنصر برای حل این معضله یاد میکنم: نظام پولیس و قضا باید تقویت گردند، حکومت باید در موقعیتی قرار گیرد که بتواند در سطح ولایات و ولسوالی ها عمل کند و در امور کشاورزی باید از بدیل ها در برابر کشت خشخاش به صورت بهتری حمایت گردد.» این اظهارات در حالی صورت میگیرد که به گفته رسانه ها اعضای حزب دموکرات در کانگرس ایالات متحده طی نامه ئی به رییس جمهور بوش نوشته اند که با ادامه روند جاری در افغانستان به زودی این کشور به عنوان اولین دولت متکی بر مواد مخدر در جهان مبدل خواهد شد, سناتوران امریکایی در این نامه از سیاست ضعیف دولت افغانستان به نحوی یاد آوری نموده اند, در حالیکه دولت افغانستان از ایجاد تا کنون بار ها بر مبارزه با این پدیده تأکید نموده ولی زرع کوکنار و تولید مواد مخدر همزمان با آن قوس صعودی در کشورداشته است. کارشناسان دلیل این تناقض را در برخورد مصلحتی دولت با پدیده مواد مخدر، سر به مهر گذاشتن لیست کارمندان عالیرتبه دولتی شامل در تولید و قاچاق مواد مخدردر افغانستان، تغییرات پیهم در پالیسی مبارزه با مواد مخدر، عقب مانی از ارایه بدیل مناسب به دهاقین و تبلیغات نمایشی مبارزه با مواد مخدر میدانند.این سوال تا کنون لاینحل است که در جنوب کشور چه نوع جنگ در جریان است، سازمان ملل به صراحت میگوید که در سال (2007) طالبان از    مدرک کشت و تجارت مواد مخدر صد میلیون دالر عاید نموده اند و انتونیو ماریا کوستا گفت که این پول از ناحیه وضع مالیات ده درصدی بر کشاورزان افغانی در مناطق تحت کنترول طالبان به دست آمده، منابع سازمان ملل تخمین میزنند که سال گذشته تولید مواد مخدر در افغانستان بالغ یه یک میلیارد دالر بوده و ماریا کوستا میگوید که: طالبان از فعالیت هایی چون محاقطت از لابراتوار ها و محافظت از محموله های مواد مخدر در امتداد مرز پول بیشتری به دست آورده اند اما با این حال در رسانه ها اظهار بی اطلاعی میشود که چه کسی یا کسانی مسوول قاچاق و تجارت مواد مخدر است، مقامات دولتی، سیاستمداران یا طالبان؟!       

کشف بزرگترین محموله مواد مخدر جهان در افغانستان نشان داد که مسأله بزرگتر از آنست که تصور میشود چون باکشف این ذخیره (260) تنی چرس در کندهار که ارزش آن به بیش از (400) میلیون دالر میرسد افغانستان ریکارد جهانی را از کلمبیا که در آن محموله (81) تنی کوکائین یافت شده بود ربود. اعلام این خبر را یک روز قبل از کنفرانس پاریس نیز صاحبنظر تصادفی نمیدانند. صاحبنظران این صعود سرسام آورتولید مواد مخدر را در کشور در حالیکه به گفته مقامات دولت (21) ولایت از کشت کوکنار پاکسازی شده اند سوال بر انگیز میدانند، سوال اصلی اینست که این مواد مخدر در کجا تولید و قاچاق میشود؟ در جائیکه بیشترین نیرو های بین المللی حضور دارند و ادارات ضعیف و سازشکاردولتی مستقراند!

یک نهاد نظارتی وابسته به سازمان ملل میگوید: اکنون افغانستان (93) درصد مواد مخدر جهان را تولید میکند، انجمن بین المللی کنترول مواد مخدر در گزارش سالانه خود از ادامه افزایش تولید مواد مخدر در افغانستان ابراز نگرانی کرده در بخشی از این گزارش (به قول رسانه ها) آمده که در حال حاضر مواد خام کیمیاوی برای تولید هیروئین در افغانستان به مقدار کافی پیدا میشود, بر اساس این گزارش مقدار زیاد این مواد از کشور های همسایه به خصوص پاکستان و ایران وارد افغانستان میشود.

کرستینا اوگز نماینده اداره مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل در کابل میگوید : باید با آن دسته از مقامات دولتی افغان که در قاچاق مواد مخدر  دست دارند برخورد جدی صورت گیرد, در بخش دیگری از این گزارش گفته شده که افغانستان در چند سال اخیر به مرکز بزرگ تولید چرس نیز مبدل شده است اما دولت افغانستان در برابر انتشار این گزارش واکنش تند نشان داده آن را رد نمود زلمی افضلی سخنگوی وزارت مبارزه با مواد مخدر به بی بی سی گفت که: یافته های این گزارش را به شدت رد می کند. اما وزیر مبارزه با مواد مخدر  تائید میکند که شمار معتادان به مواد مخدر به گونه یی سابقه افزایش یافته و به رقم یک و نیم میلیون نفر معتاد در کشور میرسد.

علاوه بر موارد فوق این مسأله نیز قابل بحث میباشد که چرا ادعای جنرال امین الله امرخیل فرمانده پولیس میدان هوایی کابل مبنی بر وجود یک شبکه بزرگ مافیایی در افغانستان و این ادعای موصوف که این شبکه مانند یک دولت در افغانستان کار میکند با کنار گذاشتن وی خاموش گردید، چنرال امرخیل ادعا کرده بود که: «شواهد نشان میدهد که افراد بازداشت شد،ه به جرم قاچاق مواد مخدر در میدان هوایی کابل در سه سال گذشته به افغانستان رفت و آمد داشته اند.»

جنرال امرخیل گفته بود: «افرادی که به اتهام قاچاق مواد مخدر در فرودگاه کابل با مدارک بازداشت شده بود ساعاتی پس از بازداشت از طرف قوه قضائیه آزاد شدند» اخیراً علی احمد جلالی وزیر داخله پیشین بار دیگر تکرار کرد که در زمان تصدی وی در وزارت داخله  لیستی از مأمورین بلند پایه دولتی متهم به دست داشتن شان در قاچاق مواد مخدر در مقامات عالی دولتی وجود داشت.

قبلاً انتونیو ماریا کوستا به صراحت گفته بود: «من باور دارم که ادعای اینکه ما (حکومت) از ظرفیت کافی برخوردار نیستیم یک بهانه است، من این ادعا را که ما شواهد کافی در دست نداریم نیز نمی توانم قبول کنم، شواهد زیادی موجود است.» در ماده هفتم قانون اساسی افغانستان آمده که: دولت از هر نوع اعمال تروریستی زرع و قاچاق مواد مخدر… جلوگیری میکند اما خلاف این ماده قانون اساسی به شورای سنلس اجازه داده شد دفاتری در شهر های مختلف افغانستان ایجاد نموده گزارشی را تهیه کند که باید کشت کوکنار در افغانستان قانونی شود و صدا هایی در پارلمان نیز همصدا با آن شنیده شد که حتی ماده قانون اساسی باید تغییر داده شود که نمایانگر مشکلات داخلی در این رابطه میباشد.  با توجه به موارد فوق رسانه ها از ناکامی دولت بریتانیا در رهبری مبارزه با مواد مخدر قبلاً گزارش داده بودند و مقامات امریکایی نیز به شکست مبارزه با مواد مخدر هشدار دادند که نامه سناتوران دموکرات تازه ترین موارد از این مسأله میباشد. شورای امنیت در اجلاس اخیر خویش با توجه به نگرانی از افزایش کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان از کشور های عضو خواست در مبارزه با این مسأله تلاش و همکاری بیشتر نمایند. اما اصل مسأله آنست که قاچاق و کشت مواد مخدر را نمیتوان با صدور قطعنامه ها، تدویر سیمینار ها و تهیه گزارشات روی کاغذ قطع نمود. در این جا به چند مسأله باید توجه شود:

1-   باید دید که اراده سیاسی، ملی و بین المللی تا چه اندازه برای مبارزه با مواد مخدر وجود دارد, سرباز ناتو به خاطر تأمین امنیت در پوسته نشسته زمین مقابلش کوکنار کشت میشود و او به آن کاری ندارد از حاصل همین زمین راکت خریداری میشود و پوسته آن سرباز با آن هدف قرار میگیرد, حتی تا یک لحظه قبل از حمله, سرباز به این فکر است که وظیفه او نیست در مزارع کوکنار مزاحمت کند؟!

2-   دولت افغانستان باید این ابهام را حل کند که چگونه در کشوری که بیش از (90) فیصد مواد مخدر جهان را تولید میکند اسناد شمولیت حتی یک کارمند بلندرتبه را در زمینه در دست ندارد. این تابو ها کیستند باید شکسته شوند، در غیر آن با دستگیری و محاکمه دریور و جوالی که مواد مخدر را به موترها بار میکنند تا روز حشر این ماجرا ادامه خواهد داشت و حل نخواهد شد.

3-   جامعه جهانی باید به این شایعات  جواب بدهد که آیا واقعاً در قاچاق مواد مخدر خارجی ها دست دارند و به کمک آنان این مواد از بالای زمین دهقان تا شهرهای بزرگ جهان میرسد یا نه؟ اگر چنین شبکه ها وجود داشته باشد باید افشا شوند.

4-   تعریف دقیق از جنگ های جنوب صورت گیرد که آیا این جنگ در اصل جنگ تریاک است یا جنگ بنیادگران و یا جنگ القاعده با دولت و ناتو باید در باره منابع اکمالات پشت جبهه در جنوب فکر کند که این پول از کجا می آید و چراچشمه آن را نمی خشکاند؟

5-   با توجه به اراضی کوهسار تاکتیک های چریکی در مقابل جبهه ای ناتوو موجودیت عاید سرشار مواد مخدر به خاطر اکمال جبهات جنوب کشور به کام اژدهای مواد مخدر فرد خواهد رفت.

6-  این سوال را باید جامعه جهانی جواب دهد که شصت هزار نیروی جهانی با تخنیک عالی محاربوی فقط در چند ولایت محدود جنوب با تاکتیک موش و پشک تا چه وقت بازی خواهد کرد مبادا آنان را بوی مواد مخدر سرگیچ نموده باشد.

7-   معلوم نیست به چه دلیل وظایف نیرو های بین المللی در عرصه های مبارزه با مواد مخدر و مبارزه با تروریزم از هم جدا میشوند، تا وقتیکه این مسأله وجود داشته باشد جنگ نیز ادامه خواهد داشت.

8-   در حالیکه مشکل تریاک در چند ولایت محدود باقیمانده باید نیرو های ائتلاف و ناتو در شرایط امنیتی طوری مداخله نمایند که دولت بتواند از سطح ولایت تا علاقه داری و قریه واحد های اداری را در آن ولایات فعال ساخته از مردم در تحکیم صلح کمک بگیرد.—

بکتاش سیاووش

با سقوط حکمروایی طالبان در افغانستان، جامعه جهانی و دولت جدید در این کشور به طور جدی متعهد شدند که همه تلاش و کوشش خود را برای مبارزه با مواد مخدر به کارگیرند. در گام نخست، کشت خشخاش در این کشور رسمآ غیر قانونی اعلام شد. سپس نهادی بنام “اداره مبارزه با مواد مخدر” برای هدایت سیاستهای دولت در این زمینه ایجاد گردید، که هدف آن ریشه کن کردن (٧٠) درصد کشت تریاک تا سال ٢٠٠۸ (١٣۸٧) و صد در صد آن تا (٢٠١٣) (١٣٩٢) عنوان شد. نتایج اولیه این تلاشها تا حدودی امیدوارکننده بود.

کاهشی که دستاورد بزرگ برای کار مبارزه با مواد مخدر پس از آغاز فعالیت در این مورد بود.

اما با تبدیل شدن”اداره مبارزه با مواد مخدر” به “وزارت مبارزه با مواد مخدرجمهوری اسلامی افغانستان”، این موفقیت مؤقتی و شکننده تر گردید و برای سالهای بعدی نتایج معکوسی را در پی داشت. چراکه افغانستان در ٢٠٠٦ (١٣۸۵) با افزایش (٦٠) در صدی کشت مواد مخدر نسبت به سال پیش از آن، شاهد رشد سرسام آور این مواد بود. درعین حال افزایش تولید هروئین به جای تولید تریاک در سال ٢٠٠٦ (١٣۸۵)، تحول دیگری بود که حکایت از پیشرفت مافیای مواد مخدر در افغانستان داشت.

بدین ترتیب افزایش کشت مواد مخدر در این کشور قوس صعودی خود را پیموده، و افغانستان در سال گذشته (٩٣) درصد از تریاک دنیا را تولید و به بازارهای جهان عرضه کرده است. طبق گزارش سازمان ملل متحد مجموعه تریاک کشت شده در افغانستان به (۸٢٠٠) تن افزایش داشته است، که دو برابر تقاضای تریاک در جهان می باشد. این در حالیست که کشت خشخاش نیروهای مبارزه با هراس افگنی در این کشور در کنار مزارع مشغول مبارزه اند نهادی بنام وزارت مبارزه با مواد مخدر عملاً مسوول محو این کشتزارهاست. همچنین درین سال یکصدونود وسه هزار هکتار زمین در این کشور تحت کشت مواد مخدر قرار داشته، که این میزان تنها در قرن نوزدهم در چین سابقه دارد و از آن زمان تا اکنون درهیچ جای جهان دیده نشده است.

افزایش این مواد در افغانستان نشان از آن دارد که سیاستهای مربوط به مبارزه با مواد مخدر و مافیای آن، در این کشور توأم با موفقیتی پایدار نبوده است. این ناکامی را می توان به عوامل گوناگونی مرتبط دانست، که شاید بتوان آنها را در چهارچوب زیرجمع بندی کرد:

گنگ ماندن جایگاه مواد مخدر در اولویتهای سیاسی :

“آقای آرین” مشاور ارشد وزارت مبارزه با مواد مخدر جمهوری اسلامی افغانستان افزایش كشت خشخاش و مواد مخدر در این کشور را، عدم کارآیی این وزارتخانه دانست که به دست افراد غیرحرفه ی مدیریت می شود. ورنه وجود تشکیلاتی به عنوان وزارت مبارزه با مواد مخدر که تنها مسوولیت طرح خط مشی را دارد، بیهوده است.”

در عین حال تا کنون دولت افغانستان، نیروهای غربی و حتی سازمانهای بین المللی، در مورد جایگاه سیاستهای مربوط به مبارزه با مواد مخدر در میان دیگر اولویتهای سیاسی این کشور تصمیم گیری قاطعی نداشته اند. به نظر می رسد دولت افغانستان و نیروهای خارجی مستقر درین کشور، مسأله امنیت و مبارزه با مواد مخدر را دو سوی یک سکه می دانند. آنها اذعان می دارند که اگر جامعه جهانی و دولت افغانستان گامهای جدی در برابر کشت،تولید و قاچاق مواد مخدر درین کشور بردارند، این اقدام سبب وخامت بیشتر اوضاع امنیتی درین کشور خواهد شد. این در حالیست که “جیمزجونز” یکی از فرماندهان ارشد ناتو با اعتراف به این مسأله که مواد مخدر و مسأله امنیتی در افغانستان دارای روابط تنگاتنگ هستند، این مواد را برای ثبات این کشور بزرگترین تهدید و حتی خطری جدی تر از طالبان و القاعده می داند.

سیاست و اقتصاد معتاد:

دست کم سه دهه جنگ در افغانستان و جو بی امنی و بی ثباتی حاصل از آن، سبب شد تا هیچ گونه مانع جدی بر سر راه کشت و قاچاق مواد مخدر وجود نداشته باشد. این کشت آرام آرام در برخی از نقاط کشور به عنوان بخشی از اقتصاد مردم برای تامین معیشت روزمره مطرح گردید. در این بین خشکسالی های متداوم علت شد، تا کشت و صدور خشخاش به یکی از ارکانهای مهم در آمد در افغانستان تبدیل شود. به طوری که براساس آمارهای سازمان ملل متحد نزدیک به دو میلیون تن که تقریبآ (٩) در صد جمعیت این کشور را تشکیل می دهند، به نحوی دست اندرکار این قضیه هستند.

در چنین وضعیتی نفوذ قاچاقچیان و فرماندهان محلی که عایدات آنها از این بابت است در سطوح بالای سیاسی، به امری کاملآ طبیعی تبدیل شده وآرام آرام سیاست کشور را نیز به مواد مخدر معتاد کرده است. گاه و نا گاه نیز از جانب رسانه های غربی شواهدی مبنی بر دست داشتن سیاستمداران این کشور در سطوح مختلف در کار کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر به نشر می رسد.

ولی “حامد کرزی” رییس جمهوری اسلامی افغانستان قاچاق مواد مخدر را کار اتباع خارجی مستقر در افغانستان خوانده، و می گوید: “ما می پذیریم که تریاک در افغانستان کشت می شود، ولی قاچاقچیان تریاک این کشور به بازارهای جهانی، اکثرآ خارجی ها هستند.”

اما پژوهشگران عرصه مواد مخدر بدین باوراند که برای کشت خشخاش، تبدیلش به تریاک و تبدیل حدود (٦٠) در صد آن به هیرویین و مرفین، همچنین سایر فعالیت های جانبی نظیر حمل و نقل، فناوری و فروش در بازارهای داخلی افغانستان، به ازای هر هکتار کشت چهار نفر در تولید و چهار نفر در فعالیت های جانبی مشغول به کار می شوند. به این ترتیب برای تولید چهار هزار تن تریاک در زمینی به وسعت بیش از (٩٠) هزار هکتار، جمعیتی در حدود (٧٠٠) هزار نفر شاغل خواهند شد.

فقدان راهکار:

جامعه جهانی و سازمان ملل متحد در حالی فعالیت در راستای مبارزه با مواد مخدر در افغانستان را از الویتهای کاری خود می خوانند، که در عمل نسبت به ارایه یک راهکار مشخص قابل اجرا و پایدار درین مورد عقیم مانده اند.

البته از جانب دولت افغانستان و کشورهای همکار در زمینه مبارزه با کشت، تولید و قاچاق این مواد، از راهکارهای متفاوتی همچون کشت جایگزین، سمپاشی و نابودی مزارع خشخاش و خرید محصولات کشاورزان سخن به میان آمده است. اما در نهایت در مورد هیچ کدام از این راه ها، پیگیری و تداوم عملی صورت نگرفته است.

به عنوان نمونه سیاستهای تشویقی در مورد کشت جایگزین و وعده ها در باره کمک به زمین داران و بهبود سیستم آبیاری، برخی کشاورزان را به سوی کشت جایگزین ترغیب کرد. اما با گذشت زمان و تحقق نیافتن وعده های داده شده، همین کشاورزان بار دیگر به سوی کشت خشخاش روی آورده، و همانند زارعان یکی از ولایات شمالی افغانستان (بلخ) تهدید به بازگشت به کشت کوکنار کردند.

همچنان آقای آرین دلیل افزایش مواد مخدر درین کشور را هزینه ناچیز دولت در برابر قاچاقچیان این مواد خوانده، و می افزاید : “وزارت مبارزه با مواد مخدر برای کار مبارزه با این مواد، در یک سال (٦۸) میلیون افغانی از دولت دریافت می کند. از مجموع این درآمد، تنها سه میلیارد آن به داخل افغانستان به مصرف می رسد. از این مبلغ یک میلیارد برای زارعین و دو میلیارد برای قاچاقچیان داخلی است و بقیه پول بدست آمده از قاچاق مواد مخدر در افغانستان، به کشورهای خارجی سرازیر می شود.”

اما “آنتونیا ماریا کوستا” رییس بخش اجرایی “اداره مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد”، علت اساسی افزایش كشت خشخاش را عدم كنترل و نظارت بین مرزهای افغانستان با کشورهای همسایه می داند. بنا به اظهارات وی، مواد مخدر تولید شده در این کشور با رسیدن به بازارهای اروپایی قیمت ده برابر پیدا می کند. در عین حال تنها زمینه رسیدن خشخاش افغانستان به بازارهای اروپایی، مرزهای این کشور می باشند که در آن کنترل مطلوب صورت نمی گیرد.—

مسعود صدیقیان

کشت خشخاش و تولید تریاک در (3400) سال پیش از میلاد مسیح در کناره جنوبی منطقه بین‌النهرین آغاز شده است. در آن زمان سومریان خشخاش را گیاه لذت می‌شناختند. کشت گیاه لذت به دلیل رضایت مصرف کنندگان آن به سرعت در میان آسوریان و سپس بابلیان رواج یافت و سرانجام به مصر رسید.

(1300) سال پیش از میلاد مسیح جاده تجاری فروش تریاک که توسط فراعنه مصر از طریق فنیقیه و کرت ایجاد شده بود تریاک را به کناره‌ی دریای مدیترانه، یونان و سپس به اروپای فعلی رساند. گیاه خشخاش از ناحیه آسیای صغیر به یونان منتقل شده است. اگر چه در بعضی از منابع آمده است مجارها اولین ملتی هستند که با گیاه خشخاش آشنا شده‌اند ولی هومر شاعر نابینا و حماسه سرای یونانی (600) سال قبل از میلاد مسیح در آثار خود از گل خشخاش كه در باغهای شهر روم كشت می‌شد یاد می‌کند. سقراط  پایه گذار دارو سازی در سال (460) میلادی تریاک را داروئی معجزه‌گر که تمام بیماری‌ها را التیام می‌بخشد نمی‌داند اما مصرف آن را در بند آوردن خونریزی، بیماری‌های داخلی، بیماری‌های زنانه و واگیر دار توصیه می‌کند.

در سال (330) میلادی در هنگام حمله اسکندر تریاک به ایران و سپس به هندوستان رسید. ابوعلی سینا در سال (1020) مسیحی به شاگردان خود می‌آموخت که تریاک قوی‌ترین ماده بهت آور و مخدر جهان است. در سالهای (1300م) در زمان تفتیش عقاید از طرف کلیسا تریاک به مدت (2) سال از اروپا ناپدید شد زیرا کشیشان مسیحی اعتقاد داشتند هر چه که از شرق می‌آید با شیطان ارتباط دارد. در سالهای (1600م) ملکه الیزابت اول اجازه صدور تریاک از هند به انگلستان را صادر کرد و عملاً از سال (1637م) تجارت تریاک از انگلستان به چین شروع شد.

اسناد تاریخی و لوح‌های نقاشی کشف شده از یونان قدیم و مصر باستان حکایت از آن دارد که طبیبان از بوته خشخاش و بوته شاهدانه به عنوان گیاه داروئی استفاده می‌کردند. پلین دانشمند رومی اولین کسی بود که شیرة غلیظ خشخاش را به نام اوپیوم جهت استفاده علمی در داروهای مسکن عرضه کرد. اوپیوم از ریشه اوپوس به معنای شیره گرفته شده و در برخی موارد از آن به نام هیپون و یا افیون نیز نام برده شده است.

آنچه مسلم است در قرون قبل از میلاد کشت و استفاده از بوته‌های موادمخدر صرفاً جنبه داروئی داشت ولی کشورهای انگلیس  فرانسه و پرتگال در فاصله قرون (16) تا (18) میلادی از تریاک برای سلطه بر کشورهای ضعیف استفاده کردند. وقوع جنگ اول تریاک در مارچ (1839) میلادی و جنگ دوم تریاک در (1856) میلادی میان چین و انگلیس واقعیت غیرقابل انکاری در ترویج مواد مخدر است.

در فاصله سالهای (1620) تا (1670) استعمال مواد مخدر در میان نیروهای طرفدار راجپوت رواج یافت و پس از جنگ اول تریاک سربازان چینی مجبور به مصرف روزانه تریاک شدند و از سال (1637) به بعد تریاک به کالای عمده تجاری بین دو کشور تبدیل شد. در سال (1841) میلادی چین در جنگ دوم تریاک از انگلستان شکست خورد. دلیل جنگ تریاک این بود که انگلیسی‌ها می‌خواستند تریاک را به کشور چین وارد کرده و آن را بفروشند. چین با تصمیم انگلستان مخالفت کرد و سبب شد تا انگلستان به چین حمله کند. این جنگ دو سال طول کشید و سرانجام جنگ به سود انگلیسی‌ها خاتمه یافت. این شكست راه را برای نفوذ و سلطه انگلیس بر سرزمینهای شرقی هموار کرد و دوران استعمار بر اراضی وسیع چین آغاز شد. اما این دوران شروع مبارزات مردم چین علیه دولت انگلیس هم هست. مردم این كشور پهناور با تحریم تریاك سالها در مقابل دولت انگلیس ایستادگی كردند اما بعدها به موجب معاهده‌ای كه استعمارگران بر چینی‌ها تحمیل كردند آنان مجبور شدند پنج بندر مهم خود را برای تجارت تریاك به انگلیسی‌ها واگذار نمایند.

در سالهای اخیر تولید تریاک صورت دیگری به خود گرفته است. در سال (1992) قاچاقچیان مواد مخدر کلمبیا نوع مرغوب دیگری از هروئین را به آمریکا صادر کردند. منطقه مثلث طلایی واقع در جنوب شرقی آسیا در سال (1995) مرکز تولید مواد مخدر بود و مسیر جدید ورود آن به اروپا و آمریکا از برما، لائوس، کمبودیا و جنوب چین می‌‌گذشت. در سال (1999) تولید مواد مخدر به افغانستان انتقال یافت و 75 درصد از هروئین دنیا در افغانستان تولید شد.

کشت مواد مخدر در افغانستان سابقه طولانی دارد. کشت تریاک در زمان سلطان محمود غزنوی هم معمول بوده است و در برخی از مناطق بخصوص در شرق افغانستان از آن به شکل دارو برای تسکین درد و برای درمان بی‌خوابی استفاده می‌کردند. در ابتدای دهه (80) میلادی تخم گیاه خشخاش از طرف پاکستان وارد افغانستان شد و پس از کشت و تولید تریاک، شیره آن به کارخانه‌های تولید هروئین در داخل پاکستان برده شد. به این ترتیب افغانستان در سال (2006) توانست با کشت و برداشت (6100) تن تریاک (92) درصد تولید تریاک جهان را به خود اختصاص دهد. این مقدار تولید در سال (2007) به بیش از (15) درصد افزایش یافته و هم اکنون افغانستان 95 درصد هروئین دنیا را تامین می‌کند. با وجود آن که بر اساس قوانین افغانستان کشت خشخاش در آن کشور ممنوع است دولت این کشور اراده لازم را برای کنترل کشت خشخاش و جلوگیری از توسعه آن ندارد.

در ایران در زمان صفویه ابریشم کالای اصلی تجاری بود و بخش عمده درآمد پادشاهان صفوی از راه تجارت ابریشم به دست می‌آمد. پس از نفوذ سیاسی اروپائیان و بخصوص انگلیس و رواج تجارت خرید تریاک سبب می‌شود تا روستائیان به جای تولید ابریشم به طرف کشت تریاک کشیده شوند بطوری که در دوره قاجاریه تجارت ابریشم عملاً نقش چندانی ندارد، کالای تجاری عمده در ایران تریاک است و اکثر روستاهای ایران به کشت تریاک مشغول هستند. کشت خشخاش و تولید تریاک تا سال (1334) خورشیدی ادامه پیدا می‌کند و در این سال کشت آن در ایران ممنوع و مبارزه با آن به عنوان یک کالای مضر شروع می‌شود.

بررسی آماری نشان می‌دهد در سی سال گذشته میزان رشد اعتیاد در ایران سالانه (8) درصد و بیش از سه برابر رشد متوسط جمیعت در این سه دهه بوده است. طبق تحقیقاتی که وزارت بهداشت با همكاری سازمان ملل در سال (1382) انجام داده است بیش از سه میلیون و هفتصد هزار نفر در ایران مصرف‌كننده مواد افیونی از جمله تریاك، شیره، هروئین و به ‌ویژه مرفین بوده‌اند كه بیش از (3) میلیون نفر از آنان بیشتر از یك سال مواد مخدر مصرف می‌کردند و (2) میلیون و (547) هزار نفر به آن وابستگی شدید داشتند. در این گزارش آمده است که یك میلیون و (214) هزار نفر نیز آن را تفریحی و تفننی مورد استفاده قرار می‌دادند. شایع‌ترین مواد مصرفی در ایران شامل تریاك، هروئین و حشیش بود و افزایش شیوع استعمال مواد مخدر در زنان و كاهش میانگین سن شروع مصرف از دیگر یافته‌های تحقیق بود.

طبق گزارش سال (2005) سازمان ملل در مورد اعتیاد، ایران بالاترین تعداد معتادین به مواد مخدر در جهان را در اختیار دارد و بدون احتساب کودکان نزدیک به (3) درصد از جمعیت بالای پانزده سال مواد مخدر مصرف می‌کنند. در ایران حدود 500 هز دلال به کار مشغول هستند تا مواد مخدر به ارزش خیابانی (2) تا (3) میلیارد پوند را توزیع کنند.

هم اكنون در جهان (144) میلیون نفر كانابیس، (29) میلیون نفر آمفتامین، (14) میلیون نفر کوکائین و بیش از (13) میلیون نفر تریاک و هروئین مصرف می‌کنند. این آمار نشان دهنده افزایش مصرف محركهاى نوع آمفتامین و كاهش مصرف تریاک و مشتقات آن است. حشیش بیشترین نوع ماده مصرفى در دنیا است و معتادین به هروئین و کوکائین با بیشترین مشکل مواجه هستند. در ایران تریاک همچنان شایع‌ترین ماده مصرفى و کشیدن آن بیشترین روش مصرف بوده و (16) درصد از معتادین، مواد مخدر را از طریق تزریق مورد مصرف قرار می‌دهند. بر اساس تحقیقات انجام شده هروئین و حشیش بیشتر در مكانهاى عمومی، پاركها، خرابه‌ها، زیر پله‌ها، باجه‌هاى تلفن عمومی، حمام، تشناب و تریاک در محیط‌های خصوصی مصرف می‌شود.—

بابک

نام من رمضان علی است در دوران های جنگ بیکار بودم با رفیق های ناشناس گشت و گذار میکردم سگرت میکشیدم نصوار میکشیدم چرس میکشیدم شراب می خوردم بعد از آن کم کم به تریاک آغشته شدم تریاک مرا نشئه نمیکرد یک روز یک دوست ما پودر میکشید یک دود پودر کشیدم مرا بسیار نشئه کرد و از آن به بعد به همین عمل آغشته شدم در تمام زندگی از پدر، مادر، فامیل، دوست و آشناها دور شدم حال در شفاخانه هر روز از ساعت (8-12) بجه یکماه حاضری میدهم تا مرا بستر کنند (شفاخانه زندگی نوین) در پل سرخ است. مرا صحیح دوا نمی دهند  دوائی را که به ما می آورند نصفش را هم برای ما نمی دهند در خانه هم رفته نمی توانم که پیش پدر و مادر آبرو ندارم از دوست، آشنا و قوم قرضدار هستم مه دو اولاد دارم خرچ اولادایمه پدر و برادرم میته.

از زندگی خوش نیستم آواره و محتاج هستم همه بطرف ما به چشم معتاد نگاه میکند از حکومت تقاضای من اینست کسانیرا که تریاک تولید میکنند باید از ریشه گم کند.—