بایگانیِ دسامبر 2008

د موسيقي تاريخچه

دسامبر 31, 2008

 شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008  

rahimm

  داسي  معلوميږي  چي  موسيقي  د  ډېر  پخوا  راهيسي  د  انسان  سره  ملګرې  ده .  په  افغانستان  کي  د  موسيقي  نښي  نښانې  د  اريايانو  له  وخته  څخه  په  ښکاره  معلوميږي ،  ځکه  چي  د  ويدي  او  اويستايي  مدنيتونو  مقدس  کتابونه  په  نظم  ليکل  سوي  وه او  اريايانو  د  سندرو  سره  ډېره  مينه  درلوده .  په  هډه  کي  يوه  رسامي  پيدا  سوې  ده  چي  په  دوهمه  ميلادي  پېړۍ  پوري  اړه  لري ،  په  هغه  کي  د  رباب  عکس  ليدل  کيږي .

     په  بودايي  دوره  کي  موسيقي  په  ديني  غونډو  کي  اورول  کېده  او  ديني  جنبه  يې  درلوده .  د  پښتنو  زيات  شمېر  پاچهانو  د  موسيقي  سره  مينه  درلودلې  ده  او  حتی  د  موسيقي  په  هکله  يې  کتابونه  هم  ليکلي  دي .

     د  زردشت  تر  وخت  وروسته  موسيقي  په  ديني  مراسمو  کي  پاته  سوه  مګر  په  فارس

( اوسني  ايران ) کي د هخامنشيانو او ساسانيانو  په  وخت کي  يې  دربار ته  هم  لار  پيداکړه .    

     پاچاهانو  په  خپلو  دربارونو  کي  موسيقي  ته  ځای  ورکړئ  وو .  خو  د  اسلام  د  پاک  دين  د  منځته  راتلو  سره  درباري  موسيقي  له  منځه  ولاړه  مګر  کليوالي  موسيقي  څه  په  ښکاره  او  څه  په  پټه  پاته  سوه .  کله  چي  د  غزنويانو  دوره    منځ  ته  راغله  درباري  موسيقي  يې  بيا  مينځ  ته  راوړه . 

     احمد  شاه  بابا  د  کندهار  د  نوي  ښار  تر  ودانولو  وروسته  د  دې  ښار  د  پاکولو  د  پاره  د  هند  څخه  د  ځان  سره  کار  کوونکي  راوستل  چي  هغوی  هم  د  ښار  د  پاکولو  دنده  پر  غاړه  درلوده  او  هم  يې  سړيو  د  سړيو  په  مجلسونو  کي  موسيقي  ږغوله ،  سندري  به   يې  ويلې او  ښځو  به  يې  ښځو  ته  د  خوښيو  په  مجلسونو  کي  ديرې  وهلې  او  سندري  به  يې  ور  سره  ويلې . سړيو  به  تبله ،  هارمونيه  او  رباب  ږغاوه  خو  ښځينه  سندرغاړو  يوازي  ديره  ږغوله . 

     امير  شيرعلي  خان  د  موسيقي  سره  ډېره  مينه  درلوده  ځکه  يې  د  خرابات  ( يو  ځای  وو  چي  هلته  به  د  موسيقي  پلويان  او  سندرغاړي  سره  يو  ځای  کېدل  او  سندري  به  يې  ويلې ،  موسيقي  به  يې  ږغول  ا  نورو  به  اورېدل )  ته  زياته  پاملرنه  و  کړه  او  د  هندوستان  څخه  يې  سندر  غاړي  ورته  راوستل  او  د  هغو  يې  ډېر  عزت  کاوه .  کله  چي  به  يې  سندرغاړي  دربار  ته  راغوښتل  نو  پر  پيلانو  به  يې  د  خرابات  څخه  دربار  ته  راوستل .  حتی  امير  د  موسيقي   سره  دومره  شوق  درلود  چي  خپلو  اولادونو  ته  يې  هم  د  موسيقي  د  زده کړي  د  پاره  استادان  درلودل .

     تر  ده  وروسته  امير  عبدالرحمن  خان  او  امير  حبيب الله  خان  هم  پدې  لار  کي  زيات  پر  مختياوي  راوستلې .

     پاچا  امان الله  خان  د  موسيق  سره  ډېره  مينه  درلوده . ده  پخپله  پيانو  او  هارمونيه  چي  باجه  يې  هم  بلله  ږغولای  سوه .

     پاچا امان الله  خان  د  لومړي  ځل  د  پاره  د  راډيو  سټېشن  افغانستان  ته  راووړ  او  هلته  د  خرابات  سندر  غاړو  لکه  استاد  نبي  ګل ،  استاد  قاسم ،  استاد  غلام  حسين ،  استاد  نتو ،  استاد  رحيم  ګل ،  استاد  دوري  لوګري  سندري  ويلې .

     د  اعليحضرت  محمد  ظاهر  خان  په  وخت  کي  يو  شمېر  ښځينه  سندرغاړي  هم  را  پيدا  سوې  چي  په  راډيو  کي  به  يې  سندري  ويلې  چي  نومونه  يې  دا  دي :  مېرمن  زېبا ،  مېرمن  شهلا ،  مېرمن  پروينه ،  مېرمن  مسعوده ،  مېرمن  رخشانه ،  مېرمن  پتانه ،  مېرمن  قمرګله  او  نوري .

     د  يو شمېر  پښتنو  خوښه  وه  چي  موسيقي  واوري  مګر  پخپله  يې  د  موسيقي  ږغول  خوښ  نه  وه  او  نه  يې  غوښتل  چي  اولادونه  يې  موسيقي  و  ږغوي .  هغه  خلکو  چي  به  موسيقي  ږغول  د  ډم ،  دلاک  او  مسلي  په  نومونو  به  يې  بلل  هغو  ته  به  يې  په  کښته  سترګه  کتل .  د  دې  خبري  يو  ژوندی  مثال  ډاکټر  صاحب  ناشناس  دئ  چي  اصلي  نوم  يې  محمد صادق

( فطرت )  دئ  ،  په  پښتو  ژبه  کي  ډاکتري  لري  او  د  پښتو ،  دري  او  اوردو  ژبو  تکړه  سندر  غاړی  دی .

     ده  د  موسيقي  سره  ډېره  مينه  درلوده  خو  کورنۍ  يې  خوښه  نه  درلوده  چي  دی  سندري  و  وايي .  هغه  وو  چي  ده  کله  چي  په  کابل  راډيو  کي  د  لومړي  ځل  د  پاره  په  سندرو  ويلو  پيل  وکړ  نو  يې  پر  ځان  باندي  د  ناشناس  نوم  کښېښود .  د  ده  له  قوله  چي  تر  څلورو  کلونو  پوري  يې  کورنۍ  نه  وه  په  خبره .

     ځينو  پښتنو  د  موسيقي  سره  د  ډيري  ميني  له  امله  د  طبعي  پيداوارو  څخه  لکه  نل ،  د  غوايي  ښکر   او  حتی  د  تيلو  د  ګېلن ( قطۍ )  سره  به  يې  يوه  ټوټه  لرګی  و  مښلاوه  او  يو  څو  سيمي  تارونه  به  يې  پر  و  تړل  او  د  موسيقي  د  الې  په  شان  به  يې  ږغاوه .

     په  ځينو  ځايونو  کي  به  د  روژې  په  مبارکه  مياشت  کي  دوه  تنه  چي  د  موسيقي  الات  په  يې  له  ځانه  سره  را  اخيستي  وه  او  د  شپې  د  خوا  به  يې  د شتمنو  خلکو  د  کورونو  دروازه  ور  و  ټکوله  او  هلته  به  يې  د  مېلمنو  په  خاصه  کوټه  کي  سندري  ورته  وويلې  او  يو  څو  پيسې  به  يې  ور  څخه  واخيستلې .

     احمد  ظاهر  چي  پلار  يې  ډاکتر  ظاهر  نومېدئ  او  د اعليحضرت  محمد  ظاهر  شاه  په  وخت  کي  صدراعظم  وو  د  لومړي  ځل  د  پاره  دا  بنديز  مات  کړ  چي  د  معتبرو  کورنيو  غړي  دي  موسيقي  نه  ږغوي . ده  په  راډيو  او  ازادو  مجلسونو  کي  د  اماتور ( شوقي )  په  نامه  خوندوري  سندري  وويلې .  دده  اواز  د  ډيرو  خلکو  خوښ  وو .  ده  پښتو ،  دري  او  هندي  سندري  ويلې .  د  لومړي  ځل  د  پاره  يې  د  لوېديزي  موسيقي  د  الاتو  ږغول  لکه  جازبند  رواج  کړل . 

                تر  ده  وروسته  دا  ديوال  و  نړېد او  د  هيواد  په  هر  ګوټ  کي  دومره  اماتوران ( شوقيان )  را  پيدا  سول  چي  تر  نن  پوري  دغه  لړۍ  دوام  لري . Ÿ             انترنت

موسيقي پاپ

دسامبر 31, 2008

شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008

كوه بچه

موسيقي پاپ سبكي از موسيقي عامه پسند است ومعمولاً درمقابل موسيقي كلاسيك  وفولك (محلي) قرار ميگيرد  واز آن ها متمايز است  هنرمندان اين سبك  درسبك هاي راك ، هيپ هاپ ، دنس ، ريتم ، بلوز وكانتري هم ميتوانند فعاليت داشته باشد كه اين مساله سبك پاپ را انعطاف پذير ميسازد موسيقي پاپ همچنان ميتواند به يك زير سبك  خاص (درون پاپ) اشاره داشته باشد مانند سافت راك وپاپ راك.

 موسيقي پاپ رامعمولاً موسيقي تجاري ميدانند كه هدف سود جوئي مالي دارد و به نظر سايمون فريت منتقد موسيقي جامعه شناس، موسيقي پاپ  به عنوان يك صنعت شناخته ميشود نه هنر، در واقع پاپ طوري طراحي شده كه براي همه جالب باشد و قرار نيست سليقه خاصي را اعمال كند.mikel

به نوشته محققان اين موسيقي در سال هاي (1930-1940) از سبك هاي بلوز در شيكاگو و كانتري در تنشي تأثير پذيرفته در دهه پنجاه ميلادي خوانندگان پاپ را كساني چون پينگ كراسي، فرانك سيناترا، دين مارتين، بابي دارين و  پگي لي تشكيل ميداد اما خوانندگاني چون بيل هالي، فتس دامينو و الويس پريسلي به دليل آنكه از نسل جوان تر بودند بيشتر معروف شدند.

دهه شصت گروه هاي چون جاني تلوتسان، بابي وي و ديگران شروع شد و در نيمه دهه شصت كساني چون كارول كينگ، نيل دايموند، آرتا فرانكلين و غيره آن را متحول ساختند در اين سالها گروه بيتل ها در انگلستان انقلابي بر پا كردند هرچند آنان پاپ نبودند.

در دهه هفتاد موسيقي ديسكوي بي جيس، پيانوي بيلي جويل، هنرمند راك پاپ مانند راد استوارت، استيلي دان و فليتو ود مك گل كرد. گروه سويدني اي بي بي اي با مسابقه ترانه يورو ويژن به شهرت رسيده و انقلابي در موسيقي پاپ آورد.

برجسته ترين چهره موسيقي پاپ در دهه هشتاد مايكل جكسن ميباشد كه البوم (Thriller) موصوف به يكي از پر فروش ترين البوم هاي تاريخ تبديل شد و مدونا نيز تقريباً هم رديف آن قرار گرفت كه گاهي حتي مايكل جكسن را «شاه پاپ» و مدونا را «ملكه پاپ» لقب ميدهند دهه نود و قرن بيست و يك موسيقي پاپ چهره ديگري گرفت در انگلستان گروه هاي تيك دت، بلو، اسپاس گولز وارد شدند در ايرلند گروه هاي بوزي و وست لايف سر بلند نمودند در امريكا يك استريت بوز و هنسون و غيره  به وجود آمده افرادي چون ويلافورد، مندي مورو و ديگران در سال (1990) سبك لاتين پاپ را ريكي مارتين عريضه كرد.

در سال (2002) جاستين تيمبرليك با آغاز يك البوم انفرادي به موقعيت تجاري دست يافته به صفت «پرنس پاپ» شناخته شد. مادرن تالكينگ بعد از يازده سال غيبت در موسيقي بار دگر در سال (1998) آغاز به كار نموده با فروش هفتصد هزار سي دي از يك البوم در صدر جدول موسيقي پاپ قرار گرفت.

موسيقي رپ

دسامبر 31, 2008

شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008

بابك سياوش

50-cent2paceminemsnoop

رپ درلغت كوبيدن ضربه هاي كوتاه بر چيزي مثل ديوار وميز است اما رپ درواقع نوع موسيقي خياباني است كه دردهه(1980) ميلادي وازميان موسيقي سياه پوستان فقير متولد شد . محققان ميگويند كه زادگاه hip hopيارپ محله اي موسوم به (Bronx) درشهر نيويورك است درين محله دراواخر  دهه (50) در دهه (60) سده پيش سياه پوستان فقير زندگي مي كردند جنايت ـ اعتياد به مواد مخدر وبيكاري برساكنان اين محله مستولي بوده  دراين محله يك گروه (7) نفري از جوانان  موسوم به (seven savage) كه بعد ها (Black spades) خوانده ميشدند دسته مخوفي خيابافي را تشكيل دادند و شش سال در دلها هول و هراس آفريدند سپس اين گروه بزرگتر شد و (Bambaataa) يا (Bam) آفريقايي يك عضو اين گروه تأثير فراموش نا شدني بر موسيقي رپ گذاشت.

ضرب ميزان اين موسيقي در بيشتر موارد (4.4) بوده و ريشة آن به سبكهاي موسيقي چون (Soul) و (Funk) باز مي گردد كه تكيه بر تكرار تم براي مدت طولاني دارند.

كلام رپ:

رپ كه در واقع موسيقي اعتراض آميز خياباني است در اين موسيقي بيشتر از پيش افتاده ترين و سهل ترين كلمات استفاده ميشود.

در ترانه هاي رپ بيشتر از كلمات خشن و نا هنجار استفاده ميشود در رپ حتي كلمات بدور از ادب استفاده ميشود كه اين موضوع آنقدر جدي شده كه سبب جبهه گيري بسياري از والدين در مقابل علاقمندي فرزندانشان به رپ شده است وهچنان موضوعاتي ازجمله: اختلافات طبقاتي، رياكاري، دعواهاي خياباني، فرهنگ غالب جهاني و همچنين بحران هاي سياسي كه رپ به آن مي پردازد اگرچه كلام رپ قافيه هاي ضعيف دارد و در نگاه بسياري شعر ناب به حساب نمي آيد اما به همين سادگي و بي پيرايگي خود مي كوشد نا هنجاريهاي جامعه را بازگو كند.

رپ موسيقي زود گذر:

با آنكه از عمر رپ (20) سال نمي گذرد بسياري به اين باور اند كه موسيقي رپ زودگذر است مثل پديده «دادائيسم» در عرصه ادبيات در اروپا پس از جنگ جهاني دوم و بعضي از راديو هاي امريكا مايل به نشر موسيقي رپ نيستند.

جالب اينست كه نه تنها در فرهنگ غرب بلكه در فرهنگ شرق نيز رپ نفوذ كرده است كه در بين آوازخوانان ايران، افغانستان، عرب، هند، تاجكستان و ديگر كشور ها نيز راه يافته است.nv8kck

در افغانستان علاقمندي جوانان به شنيدن  آهنگ هاي رپ خيلي زياد است و (Raper) هاي زيادي هم وجود دارد.

موسيقي مردانه:

جالب اينكه موسيقي رپ در بين خانمها نفوذ كم كرده است يكي از دلايلي كه موسيقي رپ هنوز در انحصار مردان نگهداشته اين است كه زنان بلندي و خشونت صداي مردان را كه يكي از ويژگي هاي اصلي اين موسيقي است، ندارند ولي با وجود اين يك آلبوم گروه سه نفري (Salt npepes) به نام (Hot cool and vicious) يك ميليون صفحه به فروش رفته است.Ÿ

نينواز نواي جاودان موسيقي

دسامبر 31, 2008

شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008

نوشته امام عبادي

f_nainawaz

 در يکی از روز های تابستان داغ 1358 خورشيدی روزی که نظاميان در بالا حصار دست به قيام مسلحانه زدند و دولتمردان که دستور سرکوب فوری قيام را صادر کرده بودند،  صدای شليک توپهای ثقيل، پرواز طيارات نظامی به ارتفاع پخش و انفجار بم ها شهر کابل را می لرزاند.

مردم در و دکان را بسته و بطرف خانه های شان می شتافتند. نينواز نيز از دفتر و محل کار خود برای برداشتن کودکانش از کودکستان مربوط با موتر سپورتی شخصی اش بيرون برآمد. دروازه بانان کودکستان، کودکان او را تسليم نمی دادند و می گفتند هنوز برای شان دستور نرسيده است. نينواز به خانه اش در بلاک 28 الف مکروريان می آيد تا از مادر پير و خانم جوانش نيز اطمينان حاصل کند که آندو را د ر گيريه و ناله می بيند و می داند که مويهء آنها از فراق فرزندان کوچک شان است. بار ديگر نينواز به همرايی حبيب ذکريا (1) راهی کودکستان می شوند، هنوز به محافظان دروازه کودکستان دستور تسليمی و رهايی کودکان مردم از مقامات ذيربط نرسيده است. گويی همه در هول و هراس خود و قدرت خوداند تا به توجه به اوليای کودکان مردم. هرچند نينواز اصرار می نمايد کمترين توجه به عذر و زاری او می شود ـ سيمای پريده رنگ و لرزان اطفالش را می بيند که از پشت ميله های دروازه کودکستان پدرشان را با ناله و گيريه می خواهند در اين اثنا نينواز فصيح بيان دم احساسات خود را گرفته نميتواند و به دروازه بانان که اکثراً کارمندان «کام» (پليس مخفی) بودند خطاب می کند: «کلان ها را خو کشتيد، حالا نوبت اطفال رسيده است.» و همين کفايت می کند به دستگيری او و به احتمال قوی به نابودی او و همراه اش در همان روز 18 اسد 1358، روز قيام بالاحصار

در قدردانی و وصف و ستايش هنر و آواز نيواز شاعران و نويسندگان چندی قلم بدست گرفته اند و چيز ها در خور مقام هنری و انسانی او سروده اند. از جمله استاد خليل الله خليلی، جناب حامد نويد و ارادتمندان ديگر.

در سال 1346 هجری شمسی هنگاميکه نيواز سکرتر اول سفارت کبرای افغانی در انقره بود و استاد خليلی هم سمت سفير کبير را داشت، شبی در محفل ادبی و روحانيی شعر «باغبان و خزان» استاد خليلی را خواند   که سخت مورد قبول حاظرين قرار گرفت.

   » باغبان و خزان «

رعشه در دست باغبان افتاد     لرزه بر نخل نو جوان افتاد

اضطرابی به بوستان افتاد            باز آوازهء خزان افتاد

                     ارغوان زار زعفران گون شد

                     دل مسرور باغبان خون شد

استاد خليلی فی البديهه غزلی برای نينواز سروده و به آواز خود در آن محفل خواند که در پايان اين نبشته پيشکش میگردد.

 « به ارجمند ذکريا، به جوان دردمند به نواگر سوزآفرين در يکی از شب هايی که در سفارت کبرای انقره در حضور دانشمندان ترک محفلی به پا گرديد و صدای سحار ذکريای عزيز شور ها به پا کرد نغمه جانسوز وی محل تحسين و … ترکان خصوصاً استاد موسيقی و پيشوای هنر استاد روشنکام واقع گرديد، اين قطعه سروده شد سخن شناس دانشمند پروفيسر اتيل شاهد اين شب روحانی بود.

آنچنان کردی ز سوز و ساز خود محشر بپا

کز نيستان دلم شد عالم ديگر بپا

نغمهء تو، نالهء تو، سوز تو، آواز تو

هر يکی در رگ رگ من کرد صد آذر بپا

سوختم از ناتوانی مشت خاکستر شدم

کيست جز تو تا کند آتش ز خاکستر بپا

گر در نهاد من کند بنياد سوز نغمه ات

آن قيامت ها که سازد باده در ساغر بپا

آب خواهم شد ز تاثير نوای دلکشت

بار ديگر ساز سوزانت نمايی گر بپا

از سراپای وجودم ناله خواهد شد بلند

گر کنی آن نالهء جانسوز را از سر بپا

اين نوا امشب اگر آيد بگوش آسمان

زهره شور نو کند در محفل اختر بپا

از فروغ اشک ها در گوشهء دامان من

گشت از فيض تو چندين چرخ با اختر بپا

از سماع و سوز مولانا کسی را شد نصيب

کاتشش در دل بود يا باشدش خنجر بپا

امشب اين مايم و اين دلهای پر درد و تپش

يا شده مشت سپندی بر سر مجمر بپا

تيزتر ای مطرب جانبخش برکش ناله ات

تا در ين محفل نمايد شور خونين تر بپا

خون و اشک و گريه و خنده بهم آميختی

همچو آتش شعله کردی به خشک و تر بپا

ز آسمانی ناله ی تو با نوای مولوی

بلخ از ما شد به شور و نغمهء ديگر بپا

 دوستان گرامی افغانی که در اين محفل بودند، جناب دوست گرامی آقای پريش موسس محفل ارجمند نوريه حسينی، عزيزم فقير احمد خان مترجم، دکتور درمل و دکتور شاليزی ارجمندان پيلوتی و نورچشم گل احمد شيرزاده …

خليلی

28 قوس، 1346 به حساب خورشيدی»Ÿ

اماني كه به جاي همه فرياد ميكشيد اكنون در مريضي و درماندگي اش چرا همه خاموش اند؟چرا مسوولين فرهنگ در گرفتن ويزه به اماني كمك نميكنند؟

دسامبر 31, 2008

شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008

وفا

اماني از جمله آوازخوانان با استعداد افغانستان بود كه آواز گيرايش زيبايي و ظرافت خاصي داشته و آهنگ هايش زيبا و روح نواز بود.

اماني را اين سرودش:«تو غرور مرا بشكستي، يكي نامه برايم ننوشتي، با رقيبم مگر دلبستي» به شهرت رساند.

اماني علاقمندان زيادي نسبت به هنرش داشت و واقعاً زماني «اماني» را بلبل كابل نام گذاشتند اما اكنون اماني…!؟

اماني در كوچه خرابات در كلبه ويرانه يي با بي نوايي حيات بسر ميبرد، وقتي جريان زندگي و بينوايي اش را از عبدالله پسرش ميپرسم خودش كه در كنار ما رو در رو نشسته است به سوي هر دوي ما با يأس و نا اميدي خيره نگاه ميكند، اما توان حرف زدن ندارد، چون او (9) سال قبل در ديار هجرت به فلج مصاب شده اشتياق او به حرف زدن احساس و عاطفه انسان را تا آنجاها بر مي انگيزد كه فرياد زند و بگويد خداوندا اين مريض بي نوايت را شفا بده.

عبدالله پسر امان الله «اماني» ميگويد: در زمان طالبان كه كابل اشغال شد ما به شهر پيشاور پاكستان مهاجر شديم چون پدرم «اماني» در عين حال كه هنر آوازخواني داشت در ورزش پهلواني نيز سهم فعال ميگرفت. يكي از روز ها هنگام تمرين دادن شاگردان به اين مرض مصاب شد زيرا پدرم داراي فشار بلند بود و آن باعث شد تا به مرض فلج مصاب شود.sd

عبدالله گفت: «پس از چند سال مهاجرت با تغيير رژيم طالبان ما دوباره به وطن برگشتيم، چون تداوي پدرم در پاكستان نتايج مطلوب در قبال نداشت در صدد آن شديم تا پدرم را به يكي از كشور ها غرض تداوي بفرستيم كه بعد از تلاش هاي فراوان موفق شديم تا پدرم را به كشور هندوستان غرض تداوي بفرستيم و حدود سه ماه تحت تداوي قرار گرفت، متأسفانه آنطوريكه لازم بود تداوي نشد صرف همينقدر كه دهنش در آغاز كج شده بود بهبود يافت و همچنان يك چشمش هنگام استراحت

باز ميماند بهبودي حاصل كرد.»

آقاي عبدالله اضافه كرد: «پدرم اماني بهبودي كامل نيافته است زيرا يك دست و يك پايش تا كنون فلج ميباشد و حرف زده نميتواند در همان زمان كه تحت معالجه دكتوران هندي قرار داشت برايش نظر داده بودند که هر گاه مريض به جرمني انتقال يابد امكان شفا بخشي آن وجود دارد.

لذا از آن زمان تا كنون چندين بار بخاطر سفرش نزد مراجع ذيربط، وزارت داخله، وزارت اطلاعات و فرهنگ و وزارت صحت عامه همچنان وزارت خارجه مراجعه مراجعه ميكنيم متأسفانه تا حال مؤفق به اخذ ويزه نشده ايم.»

عبدالله ميگويد: «ما هيچگونه توقع مالي از دولت نداريم زيراً قبلاً برايم گفته شده است كه هزينه بيشتر نياز داردكه از توان دولت نيست.»

موصوف در زمينه هزينه و مصارف گفت: «هنرمندان كشور هاي اروپايي متعهد شده اند تا هنگام مواصلت به جرمني مصارف سفر و تداوي اش را بپردازند.»

عبدالله گفت: «بخاطر رفع خسته گي اش در صورت مساعدت هوا تا جايي كه توانش باشد با همراهي يكي از پسران تا كوچه خرابات وشور بازار آهسته آهسته به قدم زدن ميپردازد.

و گاهي هم به شهر كهنه چاريكار محل سكونت آبايي اش رفته با افراد و اشخاص هم سن و سال و دوستان همنشيني ميكند و از رنج و غم مريضي اش بصورت نسبي كاسته ميشود.»

آقاي اماني دو خانم دارد كه ثمره اش هفت پسر و پنج دختر ميباشد در حال حاضر مخارج آقاي اماني را بعضي از دوستان هنرمندش تأمين ميكنند.Ÿ 

غزل خواني در موسيقي

دسامبر 31, 2008

شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008

sarahang

زمانی دررادیو وبعدها درتلویزیون برنامه هايی زیرنام « کلا سیکه موسیقی » و « بزم غزل » بعد ازساعت ( 11 )  شب درهردوهفته یک بار به دست نشر سپرده می شد  بدین معنی که دریک هفته موسیقی کلاسیک ( راگ خوانی ) وهفتهء بعد غزل خوانی اقبال نشرمییافت. این برنامه ها شنونده گان خاص داشت که تا دل شب بیدار می نشستند وکیف میکردند.

برنامه سازان و مجریان این برنامه ها راه و رسم تهیه و اجرای این گونه برنامه ها را نیکو میدانستند و حتی درنوبت نشرآهنگ ها سلسلهء مراتب براساس توانايی و صلاحیت هنرمندان رعایت میشد، بدین ترتیب که آهنگ اول برنامه به آوازهنرمند جوان وتازه کار، وآهنگ بعدی به صدای هنر مند پخته تروبلاخره آهنگ اخیربه که حسن اختتام پنداشته میشد، به آواز یکی از استادان بزرگ میبود.

درباره موسیقی کلاسیک ( راگ خوانی ) درفرصت دیگرابرازنظرنموده ودر اینجا ازغزل خوانی و مطرب غزل خوان و اسلوب اجرای این نوع خواندن حرف میزنم به این امید که شاید اولاً بزرگان و صاحب نظران برمن منت گذاشته ، اشتباهاتم رابرجسته ساخته ،این بحث راتکمیل ترنمایند، و ازجهت دیگربلکه مورد استقبال واستفادهء علاقمندان موسیقی غزل واقع گردد.

این روزها که چشم بد دورهنرمندان آوازخوان بسیارند و رسانه های صوتی و تصویری فراوان، فرق نمودن طرز کارآوازخوانان دشوارگردیده، فهمیده نمیشود که کی غزل خوان است، کی کلاسیک میخواند ، کی محلی خوان است و کی آهنگ های لایت و کمپوز های مدرن را میخواند.

شاید سوال پیدا شود که آیا ممکن نیست آواز خوانی بتواند ازعهدهء اجرای هرنوع آهنگ بدر آید؟ درجواب باید گفت ممکن است ، ولی آسان نیست ، وکارهرکسی نیست، بگونهء مثال استاد محمد حسین سراهنگ هرنوع آهنگ رابا تردستی ومهارت وباحفظ اصالت وویژگی هایش اجرا مینمود.

این روزها اگرآوازخوانی آهنگی خواند که فقط شعر آن از لحاظ صنعت شعری غزل است، آن آهنگ را نیزغزل نامیده  و آوازخوان را غزل خوان مینامند، و یا حتی اگر آواز خوانی آهنگی را با ریتم ویالی آهسته بخواند، درحالی که شعرآهنگ هم اصلا غزل نباشد،این آهنگ را نیزغزل و آوازخوان راغزل خوان مینامند.

موسیقی غزل و یا غزل خوانی درافغانستان ، هندوستان، پاکستان ،ایران و سرزمین های عرب زبان از قدیم الایام رواج داشته وعلاقمندان فراوان دارد.

غزل خوانی درموسیقی ، نوعی ازخواندن است درپهلوی تهمری ، خیال ، ترانه، قوالی وشاخهءاست ازدرخت پربارموسیقی کلاسیک.

mehdi-hassan-and-bade-ghulam-ali

غزل خوانی یعنی سرودن آهنگی که اولاً شعر انتخاب شده درآهنگ غزل باشد، غزل که معنی لغوی آن حسن وعشق است، از دو لحاظ بیشتر ازانواع دیگرشعربا موسیقی به معاشرت پرداخت :

1- چون غزل ازنظرمضمون ومحتوا بیانگراحساسات عاشقانه است وبیان این احساس درلابلای سازوآوازحال وهوای بهترپیدا مینماید وکیف ناکترمیگردد.

2-  موسیقی شعردرغزل، نسبت به انواع دیگرشعربیشتروآشکار تراست وآسان تر وسریعتردرقالب میافتد و برروی آن آهنگ ساخته شده میتواند.

بعدازانتخاب شعر( غزل ) ، لازم است آن را درلابلای آهنگی گذاشت، این آهنگ میبایست درقالب یک و یا چند راگ (مقام) با درنظرداشت قواعد آن راگ و یا راگها ساخته شده باشد وهمراه با آلاب و ظرافت های هنری خوانده شود.

درغزل خوانی آواز خوان میتواند با ظرافت و ریزه کاری سرگم نماید ، گمک کند و تان های کوتاه و ملایم بزند، لازم به تذکر است که تان هايی که درغزل خوانی و یا تهمری خوانی زده میشود، نباید مانند تان هايی که هنگام ترانه خوانی ویا سرودن خیال زده میشوند، ثقیل باشد.

اگرغزل خوان دراثنای خواندن بخاطرایجاد زیبايی وآوردن مزهء  بیشتر، خواست چند راگ ویاراگنی راباهم آمیزش دهد، بایدکاملاً باخواص آن راگها ویاراگنی ها آشنا بوده و بداند که این راگها و راگنیها باهمدیگر قابلیت آمیزش دارند و یا خیر، زیرا درغیراين صورت بی مزه گی بوجود آمده وبه اصطلاح موسیقی دانان موجب بد راگی  و بی کیفی  میگردد.

با دقت درهنگام شنیدن غزلهايی ازبابای موسیقی شادروان استاد سراهنگ، شاهنشاه غزل مهدی حسن، غلام علی، استادان : الطاف حسین سراهنگ و شریف غزل وغزل خوانان چیره دست دیگر، میتوان ملاحظه کرد که گاهی حتی در دو سبک بخاطر آوردن کیفیت ومزه گشت و گذارمینمایند، که این امراز اثر ریاضت کشی و تمرین متداوم امکان پذیر میگردد.

چون غزل خوانی تلفیقی است از شعر و موسیقی ، لذا غزل خوان باید با اساسات شعر و ادب آشنايی داشته، غزلی را که انتخاب نموده ، درست و صحیح تلفظ نموده، معنی ومفهوم کلمات را درک نموده وهمراه با احساس و هنرمندانه بخواند.

بقول سعدی ( رح ) :

قول مطبوع ازدرون سوزناک آید که عود

چون همی سوزد جها ن ازوی معطرمیشود

همان طوری که شاعر با دقت تمام و خلاقیت کلمات را پهلوی هم جا داده، غزل خوان نیزمیبایست هنرمندانه و مبتکرانه با این کلمات و الفاظ معاشرت نموده ، آنها را نوازش داده، برجسته ادأ نموده و تمثیل نماید. متاًسفانه بعضی از آواز خوانان طوری غزل میخوانند که شنونده هرچه سعی کند نمیتواند بفهمد که آوازخوان چی میگوید،عده يی دیگر ازآوازخوانان هنگام خواندن ، دراخیر کلمات ضمّه و یا پیش اضافی به شکل (او، دو) و چیزهايی از این قبیل از خود اضافه مینمایند، که زیبايی و فصاحت شعر را ازبین برده وحتی گاهی معنی شعرنیزتغیرمینماید، این دسته ازهنرمندان تصور می کنند که گویا با این کارلی را پوره مینمایند، که کاملا فکر نادرست میباشد و میتوانند لی را با کشش دادن صوت کلمه و شکل درست تلفظ آن نیزتکمیل نمایند. بگونهءمثال مطلع غزل امیرخسرو بلخی (رح) چنین است:

ا برمیبا رد ومن میشوم ا ز یار جدا

چون کنم دل به چنین روز زدلدار جدا

وآ وا زخوا ن چنین میخواند :

ابر(و) میبا رد و من میشوم ا ز یار(و) جدا

چون کنم دل به چنین روز(و) زدلدار(و) جدا

و یا مطلع غزل معروف خداوندگار بلخ :

من مست، تودیوانه ،ما را کی برد خانه

صد بار ترا گفتم، کم خوردو سه پیمانه

وآواز خوان چنین میخواند :

من مست(و) تو دیوانه، ما را کی برد خانه

صد بار(و) ترا گفتم، کم خور دو سه پیمانه

هم آهنگی مضمون ومحتوای شعرغزل، باساختمان آهنگی که شعردرقالب آن گنجانیده میشود، نیزخیلی درکیفیت موضوع تاثیر دارد، که میبایست مورد توجه آهنگساز و آوازخوان قرار داشته باشد ــ اگر مضمون و محتوای غزل غم آور و تراژیک است ، آهنگ نیز باید در قالب راگ و یا راگهايی که کرکتر تراژیک دارند ،گنجانیده شده و بالعکس اگر مضمون ومحتوای غزل رنگ و بوی شاد دارد، آهنگ غزل میبایست درقالب راگ ویاراگهای شاد کننده ساخته وسروده شود. به عبارت دیگرآهنگ ساز ویاغزل خوان باید فراموش ننمایند که اگر راگ (دیپک ) آتش به جانها میافگند،راگ ( ملهار ) برسوخته دلان آب میپاشد. لازم است میان آهنگی که غزل آن ا ز شورومستی هوای بهار و یا نسیم باد نوروزی توصیف میکند، و آهنگ دیگری که از پايیز و ریختن برگ درختان سخن میزند، فرق گذاشت، بیان حکایت شب وصل لحن وصوت دیگر میخواهد، وداستان شام فراق صوت ولحن دیگر. بگونهء مثال این غزل حضرت ابوالمعانی بیدل (رح) را که مضمون ومحتوایش غم آفرین بوده واز سوختن دل وفراق یار حکایت دارد، به این مطلع درنظرمیگیریم :

سوخته لاله زار من، رفته گل ازکنار من

بیتو نه رنگم ونه بو، ای قد مت بهار من

دیده میشود که شاد روان استاد سراهنگ با درایت خاص ، برای این غزل در راگ (بـیرو) که حال و هوای غمناک می آفریند، آهنگی ساخت، و همراه با سوز و ساز آن را سرود، آهنگی شد جاویدانی، ومقبول طبع صاحبدلان. غزل خوانان ما بویژه خراباتیان ازگذسته هاتااکنون هنگام غزل خوانی تک بیت ها ویا به اصطلاح خود شان ( شاه فرد ) هايی را درلابلای ابیات غزل اصلی انتخاب شدهء آهنگ میرسانند،که یا از لحاظ معنی ومضمون مترادف بیت اصلی غزل است، یا تکمیل کننده و توضیح دهنده محتوای آن و یا هم به خاطر شیرین کاری و ابتکار، با کلمه و یا جمله مرکزی که مضمون غزل بر روی آن سروده شده و اتکا دارد، ظرافت کاری وبازی مینمایند، بگونهء مثال اگر درغزل ازشراب تعریف وتوصیف شده باشد، شاه فرد هانیز دروصف شراب، واگر بیت غزل اصلی دروصف بهارباشد، شاه فردها نیزاز بهارتوصیف می کنند وبهمین ترتیب ازگل وبلبل ، ساقی ، زلف یار، وفا ،جفا وغیره. اگرشاه فردها، وغزل اصلی آهنگ ازیک شاعر معین باشد فبهاالمراد، واگرازشاعران دیگر هم انتخاب شوند درکیفیت و زیبايی مسئله تاثیرسوء ندارد، مهم اینست که غزل خوان میبایست بخاطراجرای درست این ماًمول ورساندن بموقع شاه فرد،مطالعهء مستمرداشته، از حافظهء خوب برخوردار بوده، بقول معروف شعر فهم باشد، چه بسی دیده و شنیده شده که بعضی ازغزل خوانان ،هنگام غزلخوانی شاه فردهايی میرسانند که هیچ گونه ارتباطی باابیات غزل اصلی آهنگ از لحاظ مضمون ومحتوا نداشته واین ضرب المثل رادراذهان تداعی میکند که: ببین ده کجا ودرخت ها کجا.

شاد روانان استاد قاسم، استاد غلام حسین وعده دیگری غزل خوانان در این عرصه از توانمندی کامل برخوردار بوده درزمینه حکایت ها دارند، واما شادروان  استاد محمد حسین سراهنگ این موضوع رابه اوج کمال رساندوآثاری ماندگار بجا گذاشت. نمونه های چند :

هنگامیکه استاد این غزل بیدل(رح) رابه این مطلع درقالب راگ بیروی میسرود:

طا لعم ز لف یا ررا مـا ند

وضع من روزگاررامـاند

این ابیات را بگونهء شاه فرد میرساند:

دروضع ما به چشم حقارت نظرمکن

مارا به روز تیره محبت نشانده است

ویا:

مـنجم دید گفت، تا طا لعم را

دروغی گفت، من طالع ندارم

وهنگام سرودن مطلع این غزل :

هر چه ازجنس نقش پا پیدا ست

(  بیدل ) خا کسا ررا مــا ند

این شاه فرد را میرساند :

نقش پا شو سراغ مـا دریا ب

هست ازین دررهی به خانه ما

ویا زمانیکه استاد این غزل دیگربیدل را در قالب راگ(پیلو) درتال دادره میخواند:

خا موش نفـسم شوخی آهنگ من اینست

سر جوش بها را د بم  رنگ من اینست

این بیت رابقسم شاه فرد چه زیبا میرساند :

نفس تا میکشم قا نون حا لم میخورد برهم

چو ساز خامو شی باهیچ آهنگی نمی سازم

لازم به تذکراست که استاد سراهنگ علاوه براینکه مرد صاحبدل، عارف،ادیب وبیدل شناس بود، حافظهءنهایت قوی نیز داشت وتک بیت های زیادی، درموارد مختلف از برداشت، اگرچند شب متواتردرجايی آواز خوانی میکرد، شاه فرد هارا کمترتکرار نموده، اکثراً ابیات بکرراکه شنونده گان کمتر شنیده بودند، میخواندو شنونده گان حساس را بوجد می آورد.

غزل معمولاً درتال های ( دادره) شش ماتره، (روپک ) هفت ماتره، (گده ) هشت ماتره، ( کروا) هشت ماتره، (جهب تال) ده ماتره، (یکتاله) دوازده ماتره ، و غیره خوانده شده واکثراً بعدازتکرارمصرع دوم ومصرع های جفت وهم چنان درهنگام نواختن نغمه درصورتیکه آهنگ اصلی غزل توسط نوازندگان تکرارشود، لی دوبرابرسریع ترگردیده وبه اصطلاح موسیقی دانان دولا میگردد.

نگاهی به پیشینهء غزل خوانی :

عده ای ازهنرمندان ما درمصاحبه های شان درمطبوعات ویا با رسانه های گروهی ویاضمن صحبت های شان اینجا وآنجا، بعضی ازاستادان بزرگ موسیقی را که درقرن بیستم درافغانستان زندگی مینمودند، ایجاد گرموسیقی غزل ویا غزل خوانی معرفی مینمایند،که کاملاً بی اساس بوده وتبارزیست احساساتی گونه. اندکی تأمل وژرف نگری به گذشته، بما نشان میدهد که غزل خوانی درموسیقی همراه آلات موسیقی درکشور ما ومنطقه اززمانه های خیلی قدیم رواج داشته، مطربان ومُغنیان بابربط ونی وباچنگ،رباب ودف دردربار هاومحافل ومجالس غزل خوانی مینمودند، شاعران بزرگ زبان فارسی (دری) اکثراً موسیقی دان بوده وغزل های شانرا همراه باساز میخواندند:

رودکی چنگ برگرفت ونوا خت

با ده  ا ندا زکو سرود ا ندا خت

دراشعارشعرای نامدار چون رودکی، نظامی، مولانا،سعدی، حافظ، صائب،جامی بیدل ودیگران بارها ازغزل خوانی ومطرب غزل خوان تذکربعمل آمده است که  بگونهء مثال چند بیتی را ازشیخ اجل سعدی(ع) وخواجهءخوجگان حافظ نقل قول مـینمايیم :

مطـرب همین طریق غزل گـونـگاه دا ر

کاین ره که بر گرفت به جايی دلالت است

(سعدی)

 

مطرب یاران بگوی ا ین غزل دل پذ یر

سا قی مجلس بیا رآ ن قدح غم گسا ر

(سعد ي)

ویا ابیات چند درزمینه ازحافظ :

مطرب ا زگفتهء حافظ غزل نغز بخوان

تا بـگویم که زعهد طربم يـا د آ مــد

******

مطربا مجلس انس است غزل خوا ن وسرود

چند گويی که چنین است وچـنا ن خـوا هد شد

******

چو دردستست رودی خوش، بزن مطرب سرودی خوش

که دست ا فشان غـزل خوا نیم وپا کوبا ن سر اند از یم

******

وهم چنان درمثنوی سا قی نامهء خافظ میخوانیم :

مُغنی  نوا ي طرب  سا زکـن

به قول وغز ل قصه آغا زکن

که بارغمم برزمین دوخت پای

به ضرب اصولم برآ ورزجای

مُغنی نوا ي  به گلبا نگ ُرود

بگوی وبـزن خسروا نی سرود

که مرا دا زضرب اصول همان تال ویاریتم است.

با بوجود آ مدن طریقت مبارک (چشتیه) وراه یافتن موسیقی به خا نقاه، سرودن غزل های بامضامین ومحتوای عرفان اسلامی رواج بیشتریافت وسبب شد تا در پهلوی غزل خوانی، ( قـوا لی ) بیز ایجاد، وقوالی خوانی نیزرواج یافت، اکثر

صاحب نظرا ن حضرت امیر خسروبلخی ( دهلوی ) راایجاد گرقوالی میدانند.

قابل تذکر است که شعراکثر آ هنگ های قوالی نیزغزل میباشد مانند:

نمیدا نم  چه منزل بود،  شب جا يیکه من بودم

به هرسورقص بسمل بود،شب جايیکه من بودم

ویا بعضاً شعرآ هنگ قوالی مُخمس است ، بگونهء مثال آهنگ : من جا ن خرا با تم، جا نا ن خرا باتم  ، را که حدوداً نیم قرن پیش استاد محمدحسین سراهنگ سروده، میتوا ن منحیث نمونهء جامع یک آهنگ قوالی دانست، که ا ز لحاظ طرز اجرا نیزبی نظیر است ، شعراین آهنگ ازمرحوم(مستان شاه حق بین) است.

غزل خوانی درافغانستان دردوره های اخیرنیز رواج داشته، بنابرتحقیقات و نوشته های استاد گرانمایه، خطاط هفت قلم (وکیلی فوفلزايی) دردربارتیمور شاه سدوزايی مطربان غزل خوا ن وجود داشتند، وغزل های بیدل وواقف ، رواج بیشترداشت . سالها قبل ازچند تن ازریش سفیدا ن خرابات که از قول پدران شان حکايت مینمودند شنیدم که( بحرپور خان ) یکی ازمشهورترین غزل خوانان در دربارتیمورشاه سدوزايی وشاه زمان بوده، واین بحر پور خان پدربزرگ ( جد ) گام الدین خان (گاموخان) است، که شاد روان استاد غلام حسین، نواسهء دختری استاد گام الدین (گامو خان) بوده است.

با بوجود آمد ن خرابات وظهورهنرمندان بزرگی چون استاد قاسم ، استاد غلام حسین وصدرنشین همه عقاب بلند پروازصخره پیما استاد محمد حسین سراهنگ ، غزل خوانی رنگ ورونق دیگری پیدا کرد وبه شکوه وجلال رسید. درنیم قارهء هند نیزغزل خوانی بزبان اردو با ظهور غزل خوانانی چون کندن لال سایگل ،شاهنشاه غزل مهدی حسن، غلام علی ودیگران آنقدر شکوه یافت که برآسمان شد.

ازغزل خوانان معروف کشور ما که بعد ازبوجودآمدن صنعت ثبت صدا، آثاری ازآنها بجای مانده میتوان ازشادروانان استاد قاسم، استاد غلام حسین، استاد نتو، استادنبی گل، استادرحیم گل،استادغلام دستگیرشیدا،استادیعقوب قاسمی، استادرحیم بخش، استاد صابر، استادسراهنگ، استادمحمدهاشم، استادموسی قاسمی،استاد امیرمحمد وهمچنان استاد حفیظ اله خیال، استادۀلاند، سخی احمد خاتم، استادان:

هم آهنگ، سلیم بخش وحسین بخش، الفت آهنگ، رحیم غفاری ،ا لطاف حسین سراهنگ، شریف غزل ودیگران ودر زبان پشتواستاد گرانمایه شادروان اولمیر، مرحوم ایوب، خیال محمد،  هدایت اله ،استاد شاه ولی ودیگران نام برد.

درنیم قاره (هند وپاکستان) معروفترین غزل خوانان عبارتند از: شادروانان: کندن لال سایگل، ساحرهءغزل بیگم اختر، ملکهء ترنم نورجهان ، استاد امانت علی خان، هم چنان شاهنشاه غزل مهدی حسن ،مرحوم محمدرفیع، لتا منگیشکر، آشابهوسلی، غلام علی، جگجیت سنگه ودیگران.

درکشورایران اگرچه  شیوهء اجرای آهنگ های غزل، فرق داشته واسامی مقام ها، باراگ های معمول درافغانستان ونیم قاره متفاوت اند، ولی غزل خوانی اززمانه های خیلی دوررواج داشته وامروز نیزهواخواهان فراوان دارد. ازغزل خوانان معروف درایران میتوان از: استاد ابوالحسن صبا، عبدالوهاب شهیدی خانم ها شهلا سرشار، مرضیه، هایده،استاد محمودی خونساری، استادگلپایگانی، استاد محمدرضا شجریان ودیگران نام برد.

قابل تذکر است که بنده ازآواز خوانانیکه، بعقیده من غزل خوان بوده ویاهستند نام برده ام، که البته درعرصه های دیگر آواز خوانی( محلی خوانی، آواز خوانان آماتورکه کمپوز هاوآهنگ های مدرن ولایت را میخوانند) آواز خوانان ماهرو چیره دستی داریم، که مایهء افتخارند، که امیدوارم سوء تفاهم ایجاد نشود.

دراخیر کلام معروضه ای دارم به هنر مندان جوان وبویژه آنانیکه ذ.ق غزل خوانی دارند، وآن اینکه آموزش ببینند، ریاضت بکشند، بااحساس وبه اصطلاح ازدل بخوانند، تابردل نشیند. بقول سعدی (رح) :

مطرب ما زسردرد چه خوش مینالد

مرغ عاشق طرب انگیز بود آوازش

                            

                             انترنت

طنين اشعار رهي در نواي آماتوران افغانستان

دسامبر 31, 2008

شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008

محمد داود سياووش

rahimoayeri51

باري هنگاميكه موسيقي آماتور در افغانستان پا به عرصه وجود گذاشت در پهلوي ابداعات و ابتكارات در آوردن آلات موسيقي جديد چون اكورديون، پيانو و غيره شيوه گزينش اشعار براي آهنگ ها نيز تغيير نمود. اگر هنرمندان ايران اشعار  شعراي افغان چون :

(شب اندر دامن كوه_ درختان سبز و انبوه

ستاره در هوا- مهتاب در پرتو فشاني

شب عشق و جواني )

را در آهنگ هاي شان انتخاب مينمودند در محيط راديوي آنزمان نيز اشعار آبدار، پر جاذبه و كشدار شعرايي چون استاد رهي معيري، فروغ فرخزاد، محمد حسين شهريار و ديگران را آماتوران براي آهنگ هاي شان انتخاب ميكردند.

در اين ميان آنكه اشعارش بيش از همه به دل ها چنگ ميزد و با نواي هنرمندان روان ها را نوازش ميكرد اشعار استاد رهي معيري بود كه با كتاب سايه عمر به دهليز هاي راديو افغانستان راه يافته بود هنگاميكه احمد ظاهر ناله سر ميداد كه

بر خاطر آزاده غباري ز كسم نيست

سرو چمنم شكوه يي از خار و خسم نيست

اين صدا با شر شر درختان و صداي آبشاران و هواي خوش تاكستان ها و باغستان ها مي آميخت و حلاوت يك شعر عالي را در صداي عالي و در تصنيف عالي به گوش شنوندگان القأ كرده توسن خيالات شان را از شهر ها به سوي مزارع و جنگلات تناور درختان ميبرد.

بار ديگر احمد ظاهر با سوز دل رهي ناله سر ميدارد كه

بسكه جفا ز خار و گل ديد دل رميده ام

همچو نسيم از اين چمن پاي برون كشيده ام

و پرده خيال شنونده آزرده خاطر از باغ و راغ و چمن ها و دمن هاي وادي شمالي و دره پغمان را به محيط سرد و خاموش كلبه اش در شهر مي آورد. شايد كمتر كسي باشد كه اين سروده رهي را از حنجره احمد ظاهر فراموش كند كه ميگفت

zh03

دور از تو هر شب تا سحر گريان چو شمع محفلم

تا خود چه باشد حاصلي از گرية بي حاصلم

آنروز ها نواي آزادي بيان در هركجا طنين انداز بود و بازار عشوه و حال و هواي كرشمه و ناز و نخره در هركجا بخاطر فريفتن آدم ها طنين انداز بود. يگانه مهميزي كه شنوندگان را از لغزيدن و لرزيدن بر حذر ميداشت اين شعر رهي بود كه به آواز احمد ظاهر به گوش ميرسيد:

من نيستم چون ديگران بازيچة بازيگران

اول به دام آرم ترا وانگه خريدارت شوم

از ظاهر هويدا ميشنيديد كه ديوان رهي را شورانده و از فريب و دغل هاي دهر هشدار ميداد كه:

نيلگون چشم فريب انگيز رنگ آميز تو

چون سپهر نيلگون دارد سر افسون گري

و با اين حال از سخن رهي منيتش را به رخ رقيب ميكشيد كه:

هرچند كه در كوي تو مسكين و فقيريم

رخشنده و بخشنده چو خورشيد منيريم

همان هويداست كه از استعاره زيباي رهي در پرتو روي دوست استفاده نموده ميخواند:

در قدح عكس تو يا گل در گلاب افتاده است

مهر در آيينه يا آتش در آب افتاده است

و باري از آتش سينه و نواي ني رهي مي نالد:

همچو ني مينالم از سوداي دل

آتشي در سينه دارم جاي دل

هويدا در شكوه از بي دردان به ديوان رهي پناه برده ميگويد:

در پيش بي دردان چرا فرياد بي حاصل كنم

گر شكوه يي دارم ز دل با يا صادق دل كنم

ظاهر هويدا شايد در بيان راز قلبش كلامي رساتر از شعر رهي نيافته كه ميگويد:

اي جلوه برق آشيان سوز ترا

وي روشني شمع شب افروز ترا

ز آنروز كه ديدمت شبي خوابم نيست

اي كاش نديده بودم آنروز ترا

در پرده هاي متفاوت ساز رحيم جهاني را ميبينيد كه در عالمي از سوز و گذاز چنگ به كتاب سايه عمر انداخته ميخواند

همراه خود نسيم صبا ميبرد مرا

يارب چو بوي گل به كجا ميبرد مرا picture-039-small

رحيم جهاني با غم پنهاني از كلام پر سوز رهي از تابناكي و صفاي دل ميگويد:

دل من به تابناكي به شراب ناب ماند

نكند سياه كاري كه به آفتاب ماند

جهاني كه ماندني نيست بار ديگر ديوان رهي را ميشوراند از اشك ريخته به پاي عزيزان و خار آرميده به ساية دوستان ميخواند

اشكم ولي به پاي عزيزان چكيده ام

خارم ولي به سايه گل آرميده ام

ناشناس را ميبينيد كه در تصنيف گيرا كلام رهي را مي آورد:

زندگي بر دوش ما بار گراني بيش نيست

عمر جاودان عذاب جاوداني بيش نيست

و ساربان با آن حالت شوريده شكوه و شكايت از گل و خار را با كلام رهي سر ميدهد:

گه شكايت از گلي گه شكوه از خاري كنم

من نه آن رندم كه غير از عاشقي كاري كنم

پرستو در انزوا از همگان خود را در پناه كلام رهي پنهان نموده ميخواند:

ني به شاخ گل نه به سرو چمن پيچيده ام

شاخه تاكم به گرد خويشتن پيچيده ام

نجيم آب بقا و لب نوش گرمي افزا را در كنار هم از ديوان رهي انتخاب نموده ميخواند:

آب بقا كجا و لب نوش او كجا

آتش كجا و گرمي آغوش او كجا

رحيم مهريار چشمه حيات را در لب نوش از كلام رهي ميبيند و ناله سر ميدهد:

اي صبح نو دميده بناگوش كيستي

وي چشمه حيات لب نوش كيستي

همآهنگ در عنفوان جواني چنگ به ديوان رهي زده در شكوه از هوش ربوده اش ميخواند:

هوشم ربوده ماه قدح نوشي

خورشيد رويي زهره بناگوشي

اينها گوشه يي از تأثير پذيري موسيقي افغانستان از كلام استاد رهي معيري ميباشد كه اگر همه آهنگ ها و تصنيف هايي را كه بر اساس اشعار استاد رهي ساخته شده بر شمريم مثنوي هفتادمن دفتر ميشود.

آنچه مسلم است اينكه حلاوت و شيريني قند پارسي در كلام رهي آنقدر لذت بخش بوده كه مانند بوي گل آنرا باد با خود به دهليز هاي راديو افغانستان آورده و آماتوران را فرحت بخشيده است. رهي از شيفته گان سعدي ميباشد كه در كمال سادگي، رواني، مراعات نظم، رعايت تناسب و اعتدال لفظ كلامش پر جاذبه و دلرباست. استاد رهي را چهارمين غزلسراي متأخر ميدانند كه در اقتفاي اثر شيخ اجل موفق برون آمده است. در گفته هاي وي نازك خيالي غزلسرايان هندي نيز به چشم ميخورد. قطع نظر از نظامي كه پس از سعدي پيشرو هنري رهي بوده گاهي از ساير شعرا و بزرگاني كه از سبك سعدي و نظامي دور اند نيز به وجد آمده و آثار آنان در پاره يي از سروده هايش ديده ميشود. بعضاً گرمي كلام مولانا در بيانش ساطع است و از آن بوي گرم نفس شيخ بلخ و شوريده معروف قونيه مي آيد. از بعضي اشعارش بوي خوش اشعار حافظ استشمام ميشود. نويسنده مقدمه ديوان ساية عمر به اين باور است كه (رهي را بر ساير گويندگان معاصر مزيتي است انكار ناپذيز و آن اثر محسوسي است كه در ترانه ها و تصنيف ها گذاشته است چه بايد اعتراف كرد كه تصنيف به حال زار تباهي افتاده بود، زيرا غالب كسانيكه بدين كار دست ميزدند يا شاعر نبوده فقط مختصر قريحه نظم داشتند يا موسيقي نميدانستند و رهي از هر دو بهره مند است) كه مصداق اين ادعا موارد برشمرده فوق ميباشد. نام و ياد رهي معيري در ترانه، تصنيف و نواي هنرمندان افغانستان تا چرخ گردون به پاست جاودانه برجاست. هنرمندان ما كه ديروز با سوز سينه رهي همرهي ميكردند و هر كجا عاشقي را ميديدند ياد رهي را ميكردند كاش امروز هم جوانان از آن ميراث ارزشمند در ترانه هايشان استفاده كنند.Ÿ

در ليسة موزيك براي 26 شاگرد يك پيانوي نيم كاره، براي 20 شاگرد يك جاز شكسته و براي 16 شاگرد سه سكسفون نيمه فعال وجود دارد

دسامبر 30, 2008

شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008

picture-012-small

ارمغان: لطفاً خود را معرفي نموده بفرماييد كه در گذشته مكتب موزيك چه وضعيت داشته، فعلاً در چه وضعيت قرار دارد و پلان ها براي آينده چه هست؟

محسن: نام من داود است، محسن تخلص مي كنم مدير عمومي ليسه موزيك هستم، من خدمت تان عرض كنم كه ليسه در سال (1353) تأسيس شده بود و تا دهة هفتاد يعني سال (1372) ليسه موزيك از بين رفت و بنام ليسه هنر ها مسما گرديد كه بخش موسيقي در اينجا به يك ديپارتمنت خورد تبديل گرديد تازمانيكه رژيم طالبان حاكم شدند و ديپارتمنت هم از بين رفت، بالاخره با سقوط طالبان دوباره ليسه مسلكي هنر ها در چوكات معينيت تعليمات تخنيكي و مسلكي تأسيس شد البته تعمير اين مكتب و وسايلي كه ما لازم داشتيم براي موسيقي، خود استادان موسيقي، ميتود هاي درسي نصاب تعليمي كه مخصوص موسيقي است متأسفانه به شكلي كه لازم بود وجود نداشت بالاخره سال گذشته ما  تلاش هايي كرديم و تصميم به همين شد كه ليسه مسلكي هنر ها و چار پنچ بخش آرت را دوباره به ليسه صنايع سابق روان كنيم كه فعلاً به نام تخنيكم ساختماني و صنايع محلي در جاي صنايع سابق فعاليت ميكند، ما موفق شديم كه اين تعمير را به ليسه مسلكي موزيك كه اصلاً از ليسه مسلكي موزيك بود بگيريم آن چيز هايي كه موسيقي ضرورت دارد و موسيقي مسلكي ضرورت دارد ما كمبود هاي بسيار زيادي در اين مكتب در همين سال هم داشتيم آلات موسيقي كافي نداريم، من مثال برايتان ميدهم مثلاً يك  پيانوي كهنه نيمه كاره براي (25) يا (26) شاگرد پيانو كه اصلاً كفايت نميكند يا مثلاً يك  جاز شكسته و ريخته داشتيم براي اضافه از (20) نفر شاگر به همين ترتيب سه سكسفوني داريم كه آنها هم سالم نيستند با پانزده، شانزده نفر شاگرد. فقط گرفتن تعمير اين مكتب يك قدمي بوده براي به اصطلاح ايجاد يك ليسه مسلكي موزيك به همان شكلي كه بايد باشد من خدمت تان عرض كردم آلات موسيقي نداريم به قدر كفايت، استادان مسلكي و ورزيده نداريم، كتابخانه موسيقي نداريم، آرشيف موسيقي نداريم، كلاسها يا صنف هاي مخصوص موسيقي كه سوند پروف باشد و تمام همان امكانات براي آموزش موسيقي كه لازم است آنرا داشته باشد نيست در اينجا، متأسفانه ما با بسيار مشكلات كار خود را پيش برديم و شاگردان را تربيه كرديم.

ارمغان: جمعاً چه تعداد شاگرد داريد؟

محسن: جمعاً ما (150) نفر شاگرد داريم.

ارمغان: چند استاد داريد؟

محسن: استادان ما در دو بخش داريم يكي استادان مسلكي است كه موسيقي تدريس ميكنند و يكي استادان مضامين عمومي است ما مجموعاً (18) نفر استاد در اينجا داريم.

ارمغان: استادان مسلكي چند نفر هست؟

محسن: استادان مسلكي اينجا (7) نفر است، هفت نفر استادان مسلكي داريم و كارما در سه بخش است يكي درس هاي عموميست كه در ديگر مكاتب جريان دارد به همان شكل، ديگر درس هاي مسلكي موسيقيست كه شامل مضامين مختلف موسيقي مثل تاريخ موسيقي، تيوري موسيقي، آلات شناسي و مضامين موسيقي و در بخش سوم كار ما خوشبختانه مؤفق شديم كه براي شاگردان نان چاشت آماده كنيم و بعد از ظهر شاگردان مشغول كارهاي عملي خود و تحت نظر استادان كار عملي ميكنند.

ارمغان: براي آينده چه پيشنهاد داريد، چه بايد شود؟

محسن: خوب من همين را خدمت تان عرض ميكردم كه محترم داكتر احمد سرمست كه دوكتوراي موسيقي دارد و در يكي از پوهنتون هاي آستراليا تدريس ميكند موسيقي را و در همين مكتب درس خوانده و پدرش هم استاد بسيار گرانقدر موسيقي استاد سرمست اينجا بودند اينها علاقه گرفتند تلاش كردند و علاقمندي خاص خود وزارت معارف هم در اين مكتب بود و خود معينيت تعليمات تخنيكي و مسلكي كه تمام مكاتب مسلكي تحت اثرش است و شخص معين صاحب سخت علاقمند احياء و بازسازي اين مكتب هستند و در اين راستاء كارهاي بسيار زيادي صورت گرفته همين پروژه كاملاً تكميل شده بانك جهاني به مبلغ حدود دونيم ميليون دالر را وعده كرده به اين مكتب و فعاليت هاي خود سرمست صاحب كه ما هم جزء تيم كاري اش هستيم، تقريباً تمام جهان، كشورهاي غربي خصوصاً، نهادهاي موسيقي مثل شوراي جهاني موسيقي، سازمان توليد آلات موسيقي، نهادهاي مختلفي در  آلمان، انگلستان سخت علاقمند احياء و بازسازي اين مكتب هستند و ما كمك هاي مختلف را جلب كرديم به احياء و بازسازي اين مكتب همين تعميري كه شما اينجا تشريف داريد، اين تعمير به سال آينده خود اين تعمير بازسازي ميشود كتابخانة مجهز موسيقي، آرشيف موسيقي، بخش آي تي و بخش هاي مختلفي كه براي اين مكتب لازم است تمامش شامل اين پروژه است و در پهلوي همين تعمير يك تعمير ديگري كه در منزل اولش شكل طعام خانه و يك كنسرت هال يا يك سالون كنفرانس بزرگ آماده ميشود و شش صنف بسيار مجهز كه مربوط آركسترا مختلف ميباشد در نقشه تعمير جديد است كه در پهلوي همين مكتب اعمار ميشود.

ارمغان: اين يك وعده است يا واقعاً كارش آغاز ميشود؟

محسن: نه، اسنادش خلاص شده، بانك جهاني (O.K) كرده، وزارت معارف از بودجه انكشافي خود هم مبلغ قابل ملاحظه يي را كه من دقيق حالا گفته نميتوانم براي اين مكتب در نظر گرفته كشور هايي مثلاً آلمان فعلاً (100000) يورو را براي اين مكتب د رنظر گرفته كه ما هر وقت بخواهيم داده ميشود همين فعلاً در سايت هاي مختلف انترنتي و در سايت انترنت خود وزارت معارف تمام پروژه با توضيحات لازم در آنجا وجود دارد بخاطر اينكه يك ركن اساسي يك مكتب استادان مسلكي است براي سال ديگر پلان همين است كه ما استادان را از خارج جلب ميكنيم و علاوه بر   استادان كه ما در اينجا داريم حدود پانزده نفر استاد داخلي را ما ميخواهيم جذب كنيم كه استادان در ضمنيكه با شاگردان كار مي كنند با معلمين هم كار مي كنند چون خارجيها براي هميش در اينجا نيستند استادان ما را هم آماده مي كنند و گپ خوب ديگري اينكه مكتب فقط در زمان هاي گذشته و حالا در بخش آلات موسيقي غربي كار ميكرد ما فعلاً بخش  افغاني را در دو ديپارتمنت ديگر ايجاد ميكنيم و در اين راستاء با سفارت هند تماسهايي داشتيم و ملاقات هايي داشتيم آنها حاضر شدندكه براي ما آلات موسيقي و سه استاد موسيقي براي سال ديگر روان كنند من بايد بگويم كه بعضي از آلات موسيقي مثل سارنگ يا سارنگي اصلاً از بين رفته در افغانستان ما اين رقم آلات موسيقي كه از بين رفته يا در حال از بين رفتن است اينها را هم در پلان داريم كه دو باره احياء كنيم و باز به وجود بياوريم.Ÿ 

گزارش زنان دچار فقر مزمن در افغانستان منتشر شد

دسامبر 30, 2008

شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008

به گزارش خانم فروزان مشاور مطبوعاتي (ded) اخيراً طي گردهمايي در تالار سينما زينب وزارت امور زنان، دفتر jica و GTZ اولين گزارش تحقيق شان را در ارتباط به زنان دچار فقر مزمن در افغانستان منتشر كردند. در اين گزارش خشونت عليه زنان در اشكال فزيكي، رواني و اجتماعي مورد تحليل و ارزيابي قرار گرفته و (42) فيصد نفوس افغانستان دچار فقر مزمن خوانده شد بر طبق گزارش شاملين فقر مزمن افرادي دانسته ميشوند كه عايد كمتر از (14) دالر امريكايي و معادل (700) افغاني در ماه داشته و اين مسأله بيش از پنجسال ادامه داشته است. اين گزارش تحقيقي در پنج ماه از (12) ولايت تهيه شده است.

نظر به گزارش ANDS دوازده مليون نفر در افغانستان زير خط فقر زندگي ميكنند و بر اساس گزارش NRVA حد اوسط هر خانواده (7.34) نفر ميباشد كه خانواده  هاي به سرپرستي زنان (2) فيصد تمام خانواده ها را در افغانستان تشكيل ميدهد. با توجه به گزارش ANDS و تحقيق NRVA تعداد خانواده هايي كه به سرپرستي زنان زير خط فقر زندگي ميكنند (32600) خانواده تخمين شده نظر به تحقيق NRVA زن سرپرست خانوان نان آور و تصميم گيرنده خانواده تعريف ميشود و با اين حال اين رقم تعداد زنان دچار فقر مزمن را كه نان آور خانواده بوده صلاحيت تصميم گيري ندارند در بر نميگيرد.

به خاطر برون رفت از دشواري موجود در حيات زنان دچار فقر مزمن در ماده هفت ANDS قيد گرديده كه بايد تا ختم سال (2010) ميلادي تعداد خانواده هاي به سرپرستي زنان دچار فقر مزمن بايد (20) فيصد كاهش يافته و ميزان اشتغال آنها (20) فيصد افزايش يابد. در راستاي اين برنامه ها كه وزارت هاي امور زنان، امور اجتماعي، شهدا و معلولين در آن نقش رهبري كننده را دارند NSDP در هماهنگي با وزارت امور زنان برنامه يي را جهت اجراي پروژه هاي آموزش مهارت ها به زنان دچار فقر مزمن در (5) ولايت آغاز نموده است. بايد علاوه نمود كه اين گزارش برآوردن اهداف انكشافي هزاره سوم ميلادي در جهت ستراتيژي انكشاف ملي افغانستان و پلان كاري ملي براي زنان افغانستان نكات ارزشمندي را دارا ميباشد.Ÿ

فرهاد دريا سفير صلح

دسامبر 30, 2008

شماره هاي 42 و 43/10 جدي 1387/30 دسمبر 2008

asd2

فرهاد دريا سفير حسن نيت و صلح  سازمان ملل در افغانستان ميخواهد در كشوري كه سالها انسانها به خاطر كشتن و دريدن همديگر با ترانه و سرود به جان هم افتاده بودند موسيقي را در خدمت صلح قرار داده ترانه دوستي صلح، همكاري و ساختمان وطن را سر دهد.