جستاره هایی از تاریخ ادبیات جهان

شماره 58  یکشنبه  22 قوس  /13 دسامبر2009میلادی

تخلیص ونگارش :یما سیاووش

 

به نوشته  غلام حسین ده بزرگی در کتاب  تاریخ ادبیات جهان ، محققان مطالعه تاریخ ادبیات جهان را از بررسی تمدن سومری ها در پیش از هزاره سوم قبل از میلاد آغاز نموده اند. مردمی که بابل مرکز تمدن شان بوده و خط میخی را اختراع نمودند، معروفترین پادشاه بابل حمورابی قانون نامه به وجود آورد، آشوری ها مجموع سومر و آکد را بابل نامیدند آشوری ها سامی نژاد بودند و با سایر سامی نژاد ها به قسمت میانه رود دجله رفته در کوهستان های آنجا دولت کوچکی تشکیل دادند که بنام (آشور) رب النوع شان مسمی شد. ادبیات آشوری بابل: هنر نوشتن از شگفتی های دوره سومری هاست، نوشته های نخستین روی سنگ بود که قدامت آن به 3600 سال قبل از میلاد میرسد، بعد روی لوح های گلی نوشتند که به حدود 3200 سال قبل از میلاد مربوط میشود. سومری ها خط را از چپ به راست مینوشتند از اینکه علامت هایی را که روی سنگ یا لوح نقر میکردند با شی نوک تیز بود و شبیه به میخ میشد لذا آن خط بنام خط میخی معروف گردید. قرن هفتم قبل از میلاد دوره شگوفایی ادبیات بابلی-آشوری است، کتابخانه بزرگی که آشور بانی پال در پایتخت آشور بنیان نهاد نشان روشنی از توجه آن دوره به آثار مکتوب است. دوازده لوح شکسته از کتابخانه آشوربانی پال به دست آمده که اکنون در موزیم بریتانیا نگهداری میشود، این لوح ها یکی از برجسته ترین حماسه های مردم بین النهرین و یکی از زیباترین و شگفت انگیز ترین منظومه های جهان میباشند. محتوی این لوح ها حماسه گیلگمش میباشد که تاریخ نوشتن آن به حدود 2000 سال قبل از میلاد میرسد، در این لوح ها از ماجرای توفان بابل سخن گفته شده است. ادبیات کهن مصر: به نوشته غلام حسین ده بزرگی آثار به جا مانده از مصر کهن خط هیروگلیف است. بر گور یکی از کاهنان دولت، عنوان منشی کتابخانه نقش بسته و در یکی از داستان های این کتابخانه ها که تاریخ آن به 2000 سال قبل از میلاد میرسد قدیمترین شکل قصه سندباد بحری دیده میشود و در داستان دیگری از یک کارمند دولت به نام سینوحه نام برده شده است. ادبیات کهن مصر شامل نوشته های اهرام، تابوت ها، کتاب مردگان، نیایش ها، سرودها، وردها، افسون ها، شعر اخناتن، اندرزهای پتاح حوتپ، قصه های عامیانه مانند شاهزاده محکوم، قصه های جادوگران، شعر های عاشقانه، حماسی و غیره میباشد. ادبیات کهن هند: به نوشته کتاب «تاریخ ادبیات جهان» سرود های ودا و مباحث فلسفی اوپانیشاد، حماسه و سرود های رامایانا و مها بهاراتا به وسعت و غنای ادبیات هند افزوده است. ودا ها که 1500 سال قبل از میلاد سروده شده مجموعه چهار کتاب به زبان سانسکریت میباشد که شامل ریگ ودا یا سرود نیایش، سم ودا یا آداب مذهبی، یاجور ودا یا تکرار بعضی مطالب، آترودا یا طلسم و سحر و جادو میباشد. کتاب دیگر آیین هندی ها اوپانیشاد ها است که کتابی در باب اندیشه های فلسفی در باره «مایا» یا جهان موهوم و «نیراوانا» یا فنا شدن در ذات هستی است. کتاب کهن غیر مذهبی هندی ها «پنجه تنتره» یا پنج کتاب نام دارد که حاوی قصه های آموزشی به زبان سانسکریت از زبان حیوانات میباشد. این کتاب را برزویه طبیب در زمان نوشیروان از هند به ایران برده و به پهلوی ترجمه کرده، عبدالله بن مقفح آن را از پهلوی به عربی ترجمه کرده و نصرالله منشی آنرا از عربی به فارسی ترجمه نموده نامش را کلیله و دمنه گذاشت. ادبیات کهن چین: به نوشته تاریخ ادبیات جهان رایج ترین طبقه بندی که بزرگان چین از ادیبان شان نموده اند شامل چهار طبقه میباشد: -1آثار کلاسیک، مربوط به آیین و تعلیم کنفوسیوس و نقد و بررسی زبانشناسی -2آثار تاریخی -3آثار فلسفی و علمی -4مجموعه ها بنیانگذار نثر جدید چین (راهان یو) را میدانند و شاعرانی چون (لی پو) و (تو فو) در چین ظهور کرده که به شعر چین رونق بخشیده اند. تاریخ ادبیات چین را به دوره های امپراطوری (تانگ)، سلسله (سونگ) عصر مغول ها یا (یوان) دوره جنگ مطالعه مینمایند. به نوشته غلام حسین ده بزرگی درخشش و شگوفایی رمان در عصر مینگ بیش از تیاتر بود، تا آن زمان ادبیات داستانی منحصر به قصه و داستان کوتاه بود اگر چه در عصر (سونگ) رمان کم کم شناخته شده بود اما به عنوان نوع بیان ادبی هنوز در شمار ادب و هنر عوام محسوب میشد، از اواخر عصر (یوان) و اوایل عصر (مینگ) ادبا و نویسندگان آغاز به تصنیف رمان های واقعی کردند. ادبیات کهن جاپان: به نوشته کتاب تاریخ ادبیات جهان، کهن ترین بخش ادبیات جاپان شعر است و از ویژگی های شعر جاپان کوتاهی آنست، ساختن شعر (تانکا) نوعی تفنن به شمار میرود، (تانکا) شامل پنج مصراع است به صورت پنج و هشت هجایی بدون قافیه. در قرن شانزدهم مردم جاپان (تانکا) را دراز دانسته آن را به سه مصراع تقلیل دادند و این نوع شعر را (هایکو) نامیدند. آیکو در حدود یک واحد هفده هجایی است و اما اگر شعر جاپان کوتاه است نثر و رمان جاپانی آنرا جبران میکند. رمان هایی که تا سی جلد میرسد. خانم مورا ساکی نوشیکیبو در حدود سال 1001 رمانی به نام (گنجی مونا گاتاری) نوشت که به 54 دفتر میرسید. ادبیات کهن یونان: به نوشته علام حسین ده بزرگی قوم و گاه مردم عادی یونان به اساطیر و افسانه های شگفت انگیز علاقه نشان میدادند و این اساطیر را با شرح و بسط و آب و تاب سینه به سینه نقل میکردند تا اینکه به هومر رسید. از زندگی هومر که ظاهراً در 850 قبل از میلاد می زیست اطلاع زیادی در دست نیست اما به هر حال او را سراینده دو اثر بزرگ ابلیاد و ادیسه میدانند و زادگاهش را شهر های مختلف یونان میدانند. در محدوده قرن های پنجم تا هشتم قبل از میلاد ادبیات حماسی پهلوانی جایش را به ادبیات احساساتی داد که (سافو) و (پیندار) شعرای معروف این دوره بودند. عصر طلایی ادبیات کهن یونان: سال 336 فلیب پادشاه مقدونیه وفات یافت و پسرش اسکندر به قدرت رسید در این دوره که با مرگ اسکندر پایان یافت بزرگانی چون هرودت، توسیدید و گزنفون در تاریخ آشیل، سوفوکل، اوری پید و آریستو فان در نمایشنامه نویسی، افلاطون و ارسطو در فلسفه، ادب، دانش و فرهنگ یونانی را رشد دادند. هنر ادبی اسلوب فاخر هومر و هیود را کنار زد و بیان عمیقتری به شعر بخشید که آنرا شعر غنایی (سیریک) می نامیدند زیرا همراه با چنگ یا (لیر) نواخته میشد. اشعار غنایی شامل مرثیه یا الژیاک و شعر های با وزن ها و محتوی گوناگون یا (ملیک) بودند. کمیدی را در یونان پژوهشگران ناشی از حرکات و آواز ها و شادمانی هایی میدانند که برای دیونیزوس برگزار میشد و بازیگران با لباس های عجیب و الفاظ مزاح و شوخی و در مواردی رکیک در شعر و آواز به تماشاگران استعمال میکردند، کمیدی بعدها به عنوان یکی از انواع نمایش چهره تبارز نمود که آریتوفانس را یکی از کمیدی نویسان بزرگان یونان میدانند. ادبیات کهن روم: ادبیات روم (به نوشته پژوهشگران) از قرن سوم قبل از میلاد آغاز شده، اما تا حدود سال 146 قبل از میلاد که یونان به کلی سقوط کرد و زیر نفوذ روم رفت، ادبیات روم شامل شعر های طنز آمیز و آوازخوانی برای جشن ها بود که قابل بحث نیستند. در تاریخ ادبیات روم از نمایشنامه نویسانی چون لیویوس، اینوس، پلاوتوس، طنزنویسانی چون لوسیلیوس، فیلسوفانی چون لوکرینوس، سرایندگان اشعار غنایی چون کارتولوس و سخنرانانی چون سیسرون نام میبرند که بعضاً تحت تأثیر ادبیان یونانی بودند، ولی دوره شگوفایی ادبیات روم هنگامیست که ادبیات یونانی بر آن سایه گسترده. پس از سقوط یونان شاعران، فرهنگیان و فرهیختگان یونانی به روم رفتند و کتب و آثار یونانی را با خود بردند و در فضای تازه شگوفا شده روم به کار ادبی پرداختند، در دوره حکومت اوگوستوس حتی ثروتمندان حامی ادبیات شدند و چهره درخشان این دوره ویرژیل است. ویرژیل شاعر بزرگ روم تحت تأثیر حماسه های یونان به ویژه هومر، حماسه انه ئید را در اواخر عمرش سرود. بسیاری از نویسندگان اروپایی بعد از ویرژیل تحت تأثر او بودند که دانته، پترارک، پوکاچو، کاردوچی، رونسار، ولتر، میلتون، درایدن و غیره از آنجمله میباشند. داستان نویسی در ادبیات روم که از اواخر سده اول میلادی پدید آمد، در ابتدا تحت تأثیر یونان بود. در ابتدا در اغلب داستان ها به زن توجه نمیشد و شخصیت زن چندان مورد محبت و احترام قرار نمیگرفت اما ماجراجوئی ها و جنگاوری ها و دلاوری هاییکه شوالیه ها که از حدود قرن یازدهم به ویژه قرن دوازدهم در تمام اروپا زبانزد جوامع اروپایی شد و عشق پاک و افلاطونی آنان به زنان موجب توجه به زنان و تبارز آنان در داستان ها شد. ادبیات روم پس از یک دوره شکوهمند به سراشیب انحطاط افتاد و رو به زوال گذاشت. در روم شاعران، نویسندگان و نمایشنامه نویسانی چون (لوکیوس انایوس تنکا) مطرح است که نمایشنامه هایی چون هرکول دیوانه، زنان تروا، فدرا، اووپیوس، آگا ممنون را تحت تأثیر ادبیات اساطیری یونان نوشته اندŸ. بقیه در آینده

نظر شما در مورد این نوشته چیست؟

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی یکی از نمادها کلیک کنید:

نماد WordPress.com

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

درحال اتصال به %s