بایگانیِ اوت 2011

فرمانی که جنجال آفرید

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست 2011

با آنکه در فرمان رییس جمهور مبنی به احاله دوسیه انتخابات به کمیسیون مستقل انتخابات تذکر رفته بود که بخاطر ختم جنجال ها این تصمیم گرفته شده اما به نظر میرسد صدور این فرمان سرآغاز یک سلسله جدیدی از جنجال ها در کشور باشد.
مجلس نمایندگان یا ولسی جرگه در نتیجه اختلاف بر این مسأله به دو گروپ طرفداران رییس جمهور و گروه حمایت از قانون تقسیم شد. با آنکه در مورد رد 9 کاندید معترض اکثراً یکسان نظر داشتند.
از مجلس سنا صدا های موافق و مخالف در این رابطه همزمان بلند میشود. کاندیدان معترص به دو گروپ طرفدار تطبیق حکم محکمه و گروه خواهان لغو نتایج انتخابات تقسیم شدند.
از جانب کمیسیون انتخابات 9 کاندید معترض اعتبار نامه عضویت به ولسی جرگه را دریافت کردند که از طرف ولسی جرگه رد شد و بنیاد انتخابات آزاد این پروسه را غیر قانونی خواند.
با این حال رییس جمهور پس از سکوت مؤقت تائیدش را مبنی بر تصمیم کمیسیون انتخابات ابراز داشت. ولی سخنگوی ریاست جمهوری گفت که پس از عید فطر رییس جمهور در باره دلایل جنجال های انتخابات صحبت خواهد کرد.
در شرایط کنونی تقریباً همگان ناراض اند. دادگاه ویژه و استیناف بخاطر بی نتیجه ماندن کار شان، ولسی جرگه بخاطر معرفی چند نماینده جدید، کاندیدان معترض بخاطر در حاشیه ماندن، کمیسیون انتخابات بخاطر انداختن این مسوولیت به دوشش در آخر کار .
ناظرین سیاسی میگویند علت العلل این همه نا بسامانی و به اصطلاح جنجال ها در موقف گنگ روز های اول ریاست جمهوری در رابطه به ولسی جرگه نهفته است. اگر نتایج انتخابات به موقع اعلان میشد، اگر موضوع غزنی چاق ساخته نمیشد، اگر ولسی جرگه به موقع افتتاح میشد، اگر دادگاه ویژه تشکیل نمیشد، اگر موضوع به محکمه استیناف فرستاده نمیشد، اگر پای سارنوالی به قضیه کشیده نمیشد، اگر در موضوع انتخاب رییس ولسی جرگه دست اندازی نمیشد این کور گره در فضای سیاسی کشور نمی افتاد و حالا هم که سر وقت است مسوولان مملکت باید جداً فکر کنند که باز نمودن این کور گره را از دست به دندان نسازند و حل معادله یک مجهوله را به چند مجهوله مبدل نکنند.Ÿ

پاکستان د خبریالانو لپاره یوه تر ټولو خطرناکه سیمه ده

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست 2011

د ملګرو ملتونو د بشري حقوقو د څانګي عالي کمشنري وایي د څو کالونو راپدیخوا ورته په پاکستان کې د خلکو د تښتولو، تري تم کیدلو او د محکمې پرته د خلکو د وژلو په اړه زیات رپوټونه ورغلي دي او زیاتوي چې دغه پیښې په پاکستان کې لا هم مخ په زیاتیدو دي.
ملګري ملتونه وایي چې د دغو جرمونو اصلي قربانیان خبریالان، د بشري حقونو مدافعین او سیاسي مبارزین دي. د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د څانګې د کمشنرۍ ویاند روپورټ کولویلي وایي چې یوازې په تیرو اتو ورځو کې ورته رپوټ ورکړ شویدی چې یو خبریال د بلوچستان په ایالت کې وژل شوی او یو بل خبریال بیا په شمالي وزیرستان کې تری تم شویدی.
ښاغلي کولویلي امریکا غږ ته ویلي دي چې د خبریالانو زیاتره ډلې وایي چې پاکستان د خبریالانو لپاره یوه تر ټولو خطرناکه سیمه ده.
» د خبریالانو د ساتنې د کمیټې د رپوټ له مخې 16 تنه خبریالان په 2010 او 9 تنه نور په روان میلادي کال کې تر دې دمه په پاکستان کې وژل شویدي. د دغو کسانو د وژلو په اړه هیڅ داسې تحقیقات ندي شوي چې خلکو ته د قناعت وړ وي. همدارنګه د روان میلادي کال په لومړیو څلور میاشتو کې یوازې 25 تنه د بلوچستان په ایالت کې د محکمې پرته وژل شویدي چې پدوي کې خبریالان، لیکوالان، محصلین او د بشري حقونو مدافعین شامل دي. »
په 2002 میلادي کال کې د القاعده شبکې د وال سټریټ ژورنال د ورځپاڼې خبریال ډانیال پیرل وتښتاوه او په بې رحمۍ سره یې وواژه خو رپوټ وایي چې د بهرنیو هیوادونو د خبریالانو د تښتولو او وژلو پیښې دومره زیاتې ندي او زیاتره قرباینان پخپله پاکستاني خبریالان دي.
په پاکستان کې د بشري حقونو ادارې په یوه رپوټ کې ویلي دي چې د 2011 میلادي کال د مې د میاشتې راپدیخوا د بلوچستان په ایالت کې 143 تنه تري تم شویدي چې پدوي کې خبریالان هم شامل دي.
په رپوټ کې دا هم ویل شویدي چې د 2010 میلادي کال د جولای د میاشتې نه نیولې د 2011 کال د مې د میاشتې پورې 140 کسان چې په هغوي کې خبریالان هم شامل دي د بلوچستان په ایالت کې په مرموز ډول وژل شوي او مړي یې موندل شویدي.
ملګري ملتونه وایي چې د دغو پیښو څخه یوازې د ګوتو په شمار یې څیړل شویدي خو د هغوي لپاره د قناعت وړ ندي او زیاتوي مونږ دا غوښتنه لرو چې دا پیښې دې په سمه توګه وڅیړل شي تر څو دا مالومه شي چې دا وژل او یا تښتول د چا کار دی ځکه چې پدې اړه زیات ګونګسې شته دي او وایي مونږ د پاکستاني چارواکو نه غواړو چې پدې اړه دې وضاحت ورکړي.Ÿ
  بی بی سی

کابل، شهر قصه ها و خاطره ها

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست 2011

تتبع و نگارش: محمد داود سیاووش

شهر قدیم کابل که اکنون در خاکدان فراموشی نشسته با حسرت و افسوس به هیاهوی شهر نو و صافی لندمارک نظاره میکند، روزگاری با کاکه ها، خراباتیان، پهلوانان و بنا های شکوهمندی چون گنبد کوتوالی، چهار چته، دروازه لاهوری و محلات هنر پرور و مرد خیزی چون کوچه خرابات و تخته پل، مراد خانی، باغ علیمردان و چنداول از نقاط مرکزی و قلب کشور به شمار می رفت که به معیار ها همان زمان از شهر های بی مثل و مانند افغانستان بود، زمانی از شهر کابل قدیم ضربان قلب کشور به گوش میرسید و بوی روابط و ضوابط سیاسی مملکت از آوازه های سر چوک آن استشمام میشد. شور زندگی در شهر قدیم کابل از بام تا شام با فریاد پتک آهنگران از کوچه آهنگری، صدای حزین عاشقان پاکباز از خانقاه بابای خودی، ناله های نیمه شب زاهدان پاکدل از مسجد غازیان و آهنگ های شور انگیز استاد استادان و سرآمد آواز خوانان قاسم و غلام حسین از کوچه خرابات در قلب بی ستون آسمان ها بلند میبود. در اطراف و اکناف شهر قدیم کابل بیش از یکصد باغ وجود داشت که در سایه برگان پنجه چنار ها(ی پر قدرتی که هر یک قلب و درون سینه اش به یاد خاطرات جوانی سوخته بود) هزاران باشنده این شهر لمیده و ایام استراحت شان را از شاه تا گدا و از والی تا جوالی سپری میکردند. آن روزگار شهر کابل به محلاتی چون بالا حصار، ارگ، پل مستان، اندرابی، شاه دو شمشیره، دروازه لاهوری، دهمزنگ، بالا کوه چنداول، بالا کوه عاشقان و عارفان و درخت شنگ گفته میشد که به شکل حلقوی ساحه بین کوه آسمایی و شیر دروازه را احتوا مینمود. حومه شهر به محلاتی مانند ده افغانان در غرب و میدان هوایی سابقه در شمال (ساحه کلوپ عسکری، رادیو تلویزیون و وزیر اکبر خان کنونی) اطلاق میشد.
امور روزمره مردم و منازعات ذات البینی آنان را کلانتر های محلات حل و فصل مینمودند، امنیت شهر را پلتن و کوتوالی تأمین میکرد و نرخ و نوای غلات در مندوی زیر نظر حاکم مندوی تعین میگردید. کابل روزگاری شوری و شور بازاری داشت و چهار چته و دروازه لاهوریی که نامش را هنوز مردم به یاد دارند. در قصه های اسطوره یی هزار و یک شب از دختر کابلی یاد شده و در مثنوی معنوی مولانا از کم پیره کابلی حرفی در میان است. بدون پرداخت به ریشه های تاریخی کابل در دوره های کوشانی، یونانی و موریا و با یک نگاه شتابان به کابل قرون اخیر در می یابیم که شاید کسی پیدا نشود که اصطلاح مشهور آوازه سر چوک را نشنیده باشد. همین چوک هنگامه ساز که حالا به خاک افتاده، سرنوشت مسوولان مملکت و فورمول حرکت سیاسی و اجتماعی کشور را آوازه های آن تعین میکرد. چهار چته چهار چوک داشت، که چوک اول در جوار مسجد پل خشتی و قریب چوک سپاهی گمنام فعلی واقع شده بود. میگویند که در داخل چوک عمارت نسبتاً بزرگ و مدوری بنا یافته بود که در بین آن گروپی از پهره داران پلتن و کوتوالی موضع داشتند آنان تحت قومانده کپتان یعقوب سیاه جهت حفاظت دکان های بازار شب و روز پاس میدادند و امنیت منطقه را تأمین میکردند. از همین چوک بطرف شمال شرق و جنوب شرق آن دو رسته دکان امتداد یافته بود که در آن صرافان مشهور کابل چون بایی موتهی، بایی راضی، بایی لعلو و دیگران مصروف معاملات صرافی بودند. آنان طلای مسکوک، زیورات طلایی، نقره یی و انواع سنگ ها و نگین های با ارزش و بانکنوت های کاغذی را خرید و فروش مینمودند. زیورات طلا نظر به نوعیت شان قیمت های متفاوت داشتند، طلای آتشی، طلای سیاه، طلای بور و طلای سرخ هر کدام قیمت جدا گانه داشته فی مثقال دوازه الی شانزده روپیه کابلی خرید و فروش میشدند. فی کلدار هندی دو نیم روپیه کابلی معامله میشد. روپیه مشهدی یعنی سکه مروج ایرانی معادل روپیه کابلی تبادله میشد و یک طلای مسکوک امیر حبیب اللهخانی به وزن مثقال برابر با پانزده روپیه کابلی خرید و فروش میشد.
وقتی از چوک اول به چته اول داخل میشدید در این بازار سر پوشیده که با اتکای سقف به آن نام چته اول را داده بودند رسته بازار بزازی ها موقعیت داشت از بزازان مشهور آن وقت میتوان از محمد عثمان، حاجی حسن، چاچه حیات و دیگران نام برد. در ختم چته اول یعنی در چوک دوم سرای بزرگی بنا یافته بود که بنام سرای ناظر خیراللهیاد میشد. این سرای طور سه طبقه اعمار گردیده و خیاطان مشهور کابل چون خلیفه محمد حسن، خلیفه گل جان و خلیفه عبدالوهاب در آن دکان داشتند. در منزل تحتانی این سرای دکان های شانه سازی قرار داشت که شانه سازان ماهر کابل از چوب توت، شیشم و آبنوس شانه های زیبا و مرغوب میساختند.
چوک دوم بنام چوک شانه فروشی نیز یاد میشد، سایر دکان های این چوک اکثراً کرباس فروشی بودند، بطرف چپ این چوک کارخانه نصوار سازی کاکه غنی نصواری (کاکه معروف کابل آن زمان) قرار داشت. چوک دوم با چته دوم بطرف شرق امتداد می یافت، قسمت زیاد دکان های این چته بزازی بودند و بزازانی پون اسلم، سکندر و سرور مشهور به سرور عینک در آن دکان داشتند. افزون بر آن در این چته چند دکان ابریشم واقع شده بود.
با ختم چته دوم چوک سوم آغاز می یافت وسعت این چوک نظر به چوک های دیگر فراخ تر بود، به جانب راست این چوک دکان های پوستین دوزی و بطرف چپ آن دکان های آیینه سازی بودند. در یک گوشه این چوک دکان بزرگ رنگ ریزی قرار داشت که خلیفه مسافر و خلیفه مرتضی در آن مصروف رنگ آمیزی ابریشم بودند. چوک سوم به چته سوم امتداد می یافت و دکان های واسکت فروشی و واسکت دوزی خلیفه فیض محمد و خلیفه عزیز و دکان های کلاه دوزی آنرا زینت بخشیده بود.
در ختم چته سوم چوک چهارم قرار داشت که در سمت چپ آن سرای داده شیر واقع شده بود. در این سرای پیره مردی بنام سید حکیم تا سال های هفتاد خورشیدی با قد خمیده و رنگ پریده سرای داری میکرد. در چته چهارم دکان های چینی فروشی، زرگری، اسلحه فروشی و غیره به چشم میخورد.
این چته ها که اکنون به خاک یکسان شده و در نتیجه جنگ ها از آن اثری به چشم نمی خورد مبین مناسبات دیرین پای کابل قدیم بودند. نواز علی سرود که روز گاری پدرش در بازار ارگ دکان کلاه دوزی داشت خاطرات همان سال های کودکی خود را به یاد آورده باری در باره عظمت چته های آن بازار ها چنین گفت:
«دریغا که آن بازار ها و آن چته های سر پوشیده از بین رفتند، چته هایی که انسان را به تعجب وا میداشت. گچکاری های پر گل و برگ، اتاق های با کلکین های دارای شیشه های الوان و سقفی که شیشه های رنگین و جیوه شده آن را زینت بخشیده بود. شامگاهان که چراغ های گیس در وسط هر چته روشن میشد زیبایی خاصی به این محل میبخشید. در همین چارراهی پشتونستان کنونی گنبد کوتوالی یا نغاره خانه موقعیت داشت که در تاریخ کشور ما یکی از آثار نهایت ارزشمند به شمار میرفت. آن گنبد چهار دروازه محراب نما داشت در بالای همین پل خشتی موجوده دکان های چوبی ساخته شده بود که سقف قیچی پوش داشتند، در این دکانها اجناس لوکس هندی به فروش میرسید. دکان افغان جان پسر اعظم جان در چته دوم بود در مقابل دکان این جوان مردی بنام کاکه طیغون می نشست که طرز لباس پوشیدن مخصوص به خود را داشت. سه پیراهن، یک گوپیچه و سه واسکت را یکی بالای دیگر همزمان کاکه طیغون به بر کرده کمرش را با دستمال گل سیب می بست و شال ابریشمی چار قات بالای شانه اش می انداخت.»
عزیز احمد بوت دوز خاطراتش را از چار چته چنین حکایت میکند:
«سابقا وقتی که عروسی ها میشد مغلتا (آوازخوانان دوره گرد) با آلات موسیقی و ساز و سرود در بازار چار چته آواز خوانی میکردند.»
سید حکیم سرایدار سرای داده شیر از نرخ و نوا و برکت و فراوانی چار چته حکایت مینمود که:
«یک کاسه قیماق را به دو افغانی و یک قرص نان را به چار شش پولی میخریدیم.»
حاجی فخر الدین دکاندار که آبا و اجدادش در این چته دکانداری نموده و خودش تا سال های هفتاد خورشیدی در چته دوم واسکت فروشی داشت در باره عظمت این چته ها میگفت:
«ده ساله بودم در چته سوم پدرم دکان داشت، شب جشن بود تمام چته ها چراغان شده بود. امانالله خان ضمن دیدار از منطقه جشن به دکان ما آمد، پدرم عکس امیر شهید را در دکان نصب کرده بود. اماناللهخان یک قطعه عکس خود را به پدرم داده گفت این را هم نصب کنید، شاه تقریباً نیم ساعت در دکان ما ایستاده از نرخ و نوا و طرز کار و زندگی پدرم جویا شد.»
افسوس و دریغ آن چته هایی که روزگاری نظرگاه شاهان و امیران بود اکنون به تلی از خاک مبدل گشته. شهروندان کابل اکنون از موسساتی که برای احیای ارزشهای فرهنگی کار میکنند تقاضا دارند تا مناطق تاریخی کابل قدیم را مطابق نقشه ها و عکس ها به همان شکل اولی بازسازی نمایند و از مسوولان و دولتمردان مردم توقع دارند که به مافیای زمین اجازه ندهند بالای این میراث های تاریخی که ارزش طلای ناب را دارند بلند منزل های مضحک بسازند.Ÿ

دولت به اطفال انتحاری بورس میدهد؟!

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست 2011

کوه بچه

مردم از انتشار خبر به تحصیل فرستادن اطفال انتحاری و نوازش و دست کشیدن رییس جمهور به سر 19 طفلی که به اتهام اعمال انتحاری زندانی بودند و از زندان رها شدند تکان خوردند. مردم رهایی و به تحصیل فرستادن اطفال انتحاری را توسط رییس جمهور به مفهوم بی احترامی به اطفال یتیم آن افسران و سربازان درک کردند که پدران و برادرانشان در سنگر دفاع از دولت به شهادت رسیده و اکنون در فقر و مشکلات بی خانگی، آواره گی و خانه به دوشی در این ماه مبارک رمضان حتا یک لقمه نان خشک ندارند که با آن افطار شام و صرف سحری بنمایند.
انتشار این خبر نشان میدهد که رییس جمهور با عزم راسخ به طرف مقابل متمایل است اما به غیر از فرمان و عکس و انتشار خبر صدایی که از متن و بطن نیرو های امنیتی و ارکان دولت در همآهنگی با این تصمیم بلند شده باشد به گوش نرسید و حتا باعث حساسیت ها و تبصره های گوناگون در محافل اجتماعی، مدنی و سیاسی کشور شد.
مردم سوالات گوناگونی را در این رابطه مطرح میکنند که چگونه عاملان انتحاری به بورس و تحصیل به زادگاه کمال اتاترک میروند و اطفال شهدا، معیوبین و معلولین در حالت گرسنگی و در به دری قرار دارند. با انتشار این خبر مجاهدینی که به حالت معیوب و معلول در ویرانه ها و خانه های خرابه مهاجر اند، افسران و سربازانی که در سنگر دفاع از دولت عملاً سلاح گرفته با عاملان حملات انتحاری و انفجاری در جنگ اند و مردمی که برادران، پدران، فرزندان و عزیزان شان را در مساجد جامع کندهار، کندز و ولایات بلخ، تخار، پروان، جلال آباد، خوست، کنر و سایر اطراف و اکناف کشور از دست داده اند عمیقاً متأثر و مأیوس می شوند.
معلوم نیست این تفقد و الطاف آقای کرزی از چه زاویه صورت میگیرد و آیا این کار به مفهوم شگاف نمودن کشتی که رییس جمهور را حمل میکند نیست؟ تدویر جلسه روز بعد و صدور هدایت مبنی بر آنکه دوسیه های متهمین جرایم امنیت ملی سریعتر مورد ارزیابی قرار گیرد نشان میدهد که رییس جمهور این اقدام را تصادفی انجام نداده و برای ادامه آن جداً مصمم است ورنه چرا هدایت داده نمیشود که اطفال کسانی که در سنگر های دفاع از دولت به شهادت رسیده اند غرض تحصیل به خارج فرستاده شوند و یا چرا هدایت داده نمیشود که به فامیل های کسانی که در راه دفاع از وطن شهید شده اند در ماه مبارک رمضان حد اقل یک ماه معاش و مواد اولیه خوراکه کمک شود و یا چرا هدایت داده نمیشود دوسیه های آنانی که با جرایم خفیف ماه ها ملتوی مانده و به محکمه فرستاده نشده مورد بررسی قرار گیرند.
کارشناسان میگویند که چنین اقدامات عمیقاً بر روحیه افسران، سربازان و منسوبان قوای مسلح افغانستان تأثیر منفی بجا گذاشته و آنان را متأثر و مأیوس میسازد. جالب آنست که رییس جمهور در حالی طفل انتحاری را مورد نوازش قرار میدهد که وی در جوابش اظهار میدارد که پس از رهایی دو باره به جهاد رفته علیه دولت خواهد جنگید.
کارشناسان میگویند از نظر حقوقی طفلی که پایین تر از سن بلوغ باشد در صورتیکه مرتکب کدام جرم شود در موسسه دارالتأیب یا آموزش و پرورش نگهداری میشود و پس از رسیدن به سن بلوغ با توجه به سلوک آن در باره آینده اش تصمیم گرفته میشود. ولی رهایی طفلی که فی الحال از عمل گذشته خود نادم نیست و به آن اعتراف و افتخار میکند شاید در قانون هیچ کشوری نباشد.
لازم است در رابطه به این اقدامات رییس جمهور نهاد های مدنی، مدافعان حقوق بشر، پارلمان، زنان، جوانان، مادران، اطفال، معیوبین و معلولین و همه کسانی که آماج حملات انتحاری واقع شده و خود یا منسوبان فامیل شان را از دست داده صدای شان را بلند نمایند و بگویند که آقای کرزی لطفاً به یاد داشته باشید که:
ترحم بر پلنگ تیز دندان
جفاکاری بود بر مستمندان

چارلی کمیدین زمانه ها

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست 2011

چارلی چاپلین چند بار ازدواج کرد. آخرین بار با دختر یوجین اونیل نمایشنامه نویس بزرگ آمریکایی و برنده جایزه نوبل در ادبیات. چاپلین هنگام این ازدواج ۵۴ سال داشت و همسرش ۱۸ ساله بود. ازدواج ظاهراً به رغم مخالفت یوجین اونیل صورت گرفت و جرالدین، دختر چاپلین ثمره همین وصلت است.
جرالدین Geraldine Chaplin که اینک ۶۷ ساله است، نخستین بار در هشت سالگی در فیلم «روشناییهای شهر» ظاهر شد. بعدها آموزش باله دید، اما آن را رها کرد تا بازیگر شود. درفیلم «دکتر ژیواگو» ساخته دیوید لین David Lean نقش تونیا همسر ژیواگو را ایفا کرد. در فیلمی هم که به نام «چاپلین» در مورد زندگی او ساخته شد، نقش مادربزرگ را بازی کرد. او در چند فیلم سینمای مؤلف در اسپانیا هم نقشهایی را به عهده داشت و در سالهای اخیر هم در چند فیلم و سریال آمریکایی ظاهر شد.  با حضور جرالدین چاپلین جشنواره فیلمهای چاپلین در برلین افتتاح شد. در این جشنواره برای نخستین بار مجموعه کامل فیلمهای چارلی چاپلین نمایش داده میشود. به همین مناسبت رسانه های آلمان، از جمله «دی سایت» و «دی ولت» با جرالدین گفتگو کرده اند، که گزیده ای از آن را میخوانیم:

خانم چاپلین، تا به حال شده با شما گفتگو کنند و از پدرتان نپرسند؟
نه. راستش فکر هم نمیکنم هیچوقت پیش بیاید.
ما همه چاپلین را به عنوان بزرگترین کمدین همه زمانها میشناسیم. اما از او به عنوان پدر خانواده چیزی نمیدانیم. شما که دخترش هستید چیزی به ما نمیگویید؟
او پدر خوب اما خیلی سختگیری بود. به یاد داشته باشید که او سال ۱۸۸۹ به دنیا آمده، که با سلطنت ملکه ویکتوریا مصادف بوده و برای همین هم سخت و سختگیر بار آمده بود. خوبی اش این بود که اغلب پیش ما بود و بیشتر در خانه کار میکرد. اما بدی اش این بود که ما در خانه باید پاورچین پاورچین روی نوک پا راه میرفتیم و جیکمان درنمیآمد. برای بازی باید میرفتیم بیرون.
اگر حرف شنوی نمیکردید، تنبیه تان میکرد؟
اگر در مدرسه کار بدی ازمان سر میزد، بد قسم تنبیه مان میکرد. آنوقت ها که هنوز تلویزیون نبود که به عنوان تنبیه نگذارد ببینیم. در عوض حبس خانگی داشتیم. اجازه هم نداشتیم کارهایی که میخواستیم انجام بدهیم. در ۱۴ سالگی مانند هم سن و سالهایم در مدرسه به لبم ماتیک مالیدم، اما بابتش یک سیلی نوش جان کردم. با این حال نگفته نگذارم که من فقط این یک پدر را داشتم. خوشبخت هم بودم، چون او مشهورترین و محبوبترین مرد دنیا بود.
ناراحت نبودید که دیگران هم در پدر شما سهم داشتند؟ خیلی ها دوست دارند پدرشان فقط مال خودشان باشد.
بر عکس. من این وضع را دوست داشتم. کسی بدش نمیآید که پدرش بهترین باشد. پدرم وقتی میآمد مرا از مدرسه ببرد، به دوستانم فخر میفروختم. وجود او کافی بود که بتوانم سر جلسه امتحان از روی ورقه بغل دستی ام تقلب کنم و اگر اعتراض میکردند، بابایم را به رخشان میکشیدم.
در هشت سالگی در فیلم «روشناییهای شهرLimelight»جلوی دوربین پدرتان قرار گرفتید. چه احساسی داشتید که پدر خودتان کارگردان بود؟
همه اش یک نصفه روز طول کشید. من و خواهر و برادرانم داشتیم از شادی پر در میآوردیم که آن روز مجبور نبودیم برویم مدرسه. اجازه داشتیم در کوچه بازی کنیم.
هفده سال بعد هم در آخرین فیلم او بازی کردید. رفتار او به عنوان کارگردان چگونه بود؟ دوستانه یا سختگیرانه؟
سختگیرانه بود. او در کار خیلی کمالگرا بود و مو را از ماست بیرون میکشید. اگر چیزی جور در نمیآمد، از کوره درمیرفت. اما شیوه اش در کارگردانی واقعاً جالب بود. او خودش نقشها را بازی میکرد. در فیلم «کنتسی از هنگ کنگ» نقش سوفیا لورن را بهتر از خود او جلویش بازی میکرد. من کمتر کارگردانی دیده ام که آنچه را که از بازیگر میخواهد، به این شکل به او نشان بدهد.
خانم چاپلین، شما چنان دختر پدرتان هستید که آدم یاد مادرتان نمیافتد…
او یک مادر فوق العاده بود. او عشق بزرگ پدرم بود. ولی او را همیشه دست کم میگرفتند، چون ۳۶ سال از پدرم کوچکتر بود، اما او تنها کسی بود که پدرم هنگام نوشتن فیلمنامه به قضاوتش احترام میگذشت. وقتی مادرم از جایی از فیلمنامه خوشش نمیآمد، پدرم عصبانی میشد، چون میدانست که حق با او ست، و آن قسمت را حذف میکرد.
پدر شما در فقر بزرگ شد. آیا این مسئله در تربیت شما اثر نداشت؟
او هیچوقت از بیچارگی و گرسنگی کشیدن در نواخانه های لندن حرف نمیزد. از اینکه چگونه در نه سالگی باید راه خودش را به عنوان خواننده باز میکرد هم چیزی نمیگفت. اما شبهای عید سال نو که مادرم هدایای ما بچه ها را بنا به سنت زیر درخت تزئین شده میگذاشت، او افسرده مینمود. میگفت: «بچه که بودم فقط یک پرتقال هدیه گرفتم، تازه آن هم وقتی که وضعمان خوب بود.». احتمالاً نقش «ولگرد» The Tramp در فیلم «پسر بچه» The Kid به کودکی او مربوط بود. یک آدم آواره که با وجود بیچارگی شرافتمند است. برای من نقش «ولگرد» یک جور داستان کودکی ایده آل پدرم بود. تجسم انسانیتی که از پا نمیافتد و عشق و زیبایی را پاس مینهد.
شما در سینمای چاپلین چه میبینید؟
همین انسانیت و این بیداری سیاسی را. پدرم همیشه مناسبات سیاسی زمان خودش را روی پرده بازمیتاباند. به همین دلیل خوشحالم که مجموعه کامل آثارش در برلین نمایش داده میشود و این امکان فراهم میشود که اشارات او به مسائل زمانه اش به خوبی به تماشا گذشته شوند. تازگی باز فیلم «عصر جدید» او را میدیدم. قهرمانی که با زیرکی و چابکی بدنی با نابکاری اشیاء مدرن مبارزه میکند. و این هنوز که هنوز است مسئله زمان ماست.
یا فیلم «دیکتاتور بزرگ» او که تمام عواملی که به کار پدرم عظمت میبخشد را داراست: ترکیبی از ناتوانی با اعتراض و شورش. مبارزه برای ابراز وجود به عنوان فرد. از اینها گذشته در سینمای پدرم البته آن ملاحت و غمزه او در نقشهایش جای خود را دارد.
رابطه پدرتان با آلمان چطور بود؟
سال ۱۹۲۱ که در آلمان بود در دفتر یادداشتش نوشته که چقدر عجیب است که کسی در خیابان او را به جا نمیآورد. فیلمهای او در آن زمان هنوز در آلمان نمایش داده نشده بود. او در ادامه نوشته: «شاید شخصیت من بدون شهرتم ضعیف است». این احساس چنان در او ترس و ناامنی ایجاد کرده بود، که آلمان را ترک کرد. اما سال ۱۹۳۱ هنگام نمایش فیلم «روشناییهای شهر» اوضاع جور دیگری بود: مارلن دیتریش در ایستگاه قطار به استقبال او آمد. بعد در خانه آلبرت اینشتین با او دیدار و در مورد سیاست و اقتصاد گفتگو کرد. روزنامه های نازی آن زمان علیه او چیز نوشتند.
بعدها چاپلین را اشتباهاً یهودی نامیدند، هرچند که او یهودی نبود. میدانید چرا؟
چون او با افراد تحت تعقیب نازیها همبستگی داشت. این تبلیغات ضد یهودی علیه او قطعاً یکی از انگیزه های او برای ساختن فیلم «دیکتاتور بزرگ» بود. یک انگیزه دیگرش این بود که در سال ۱۹۳۱ در برلین نخستین بار فیلمهای سخنرانی هیتلر را دیده بود. او قدرت سخنرانی هیتلر را مؤثر یافته بود. فقط در نظرش حرکات دست و صورت او موقع سخنرانی کمی زیاد بوده، و پدرم یک ناامنی عمیق در پشت این حرکات میدید. به همین دلیل در فیلم «دیکتاتور بزرگ» کسی مدام پشت سر هیتلر ایستاده که به او بگوید چقدر جالب به نظر میرسد.
آیا شوخی تاریخ نیست که چاپلین به خاطر فیلم «دیکتاتور بزرگ» مورد کینه محافظه کاران آمریکا قرار گرفت؟
این فیلم مانند خاری در چشم محافظه کاران بود، چون آنها در آن زمان هیتلر را سدی مقابل کمونیسم میدیدند. به پدرم هشدار دادند که فیلمش موجب دردسر میشود. پدرم فیلم را خودش سرمایه گذاری کرد. چاپلین نبود. او صلح طلب و ضد نظامیگری بود.
شخصیت لیبرال و منتقد او سبب میشد که شبیه ستارگان سینمایی آمریکا در آن زمان نباشد. این نکته که او گذرنامه انگلیسی اش را حفظ کرده بود، دلیل آن تلقی شد که در میهن پرستی اش نسبت به آمریکا خللی به وجود آمده است. فیلمهای انتقادی او نسبت به سرمایه داری هم قوز بالا قوز شد. سال ۱۹۴۷ چند بار به کمیته فعالیتهای ضد آمریکایی که ادگار هوور اداره میکرد، فراخوانده شد.
چاپلین سال ۱۹۷۲ برای دریافت اسکار افتخاری برای یک عمر فعالیت هنری به آمریکا رفت. فکر نکرد نرود و جایزه را رد کند؟
او نه. اما خواهرم و من خودمان را کشتیم که مانع سفرش بشویم. برای ما دریافت اسکار خیانت به مواضع او بود. اما هر کاری کردیم و هر کلکی که سوار کردیم نتوانستیم او را از سفر بازداریم. او رفت و کاملاً هم حق با او بود که برود. بیشترین تشویق ایستاده حضار در تاریخ اسکار نصیب او شد. این جایزه نیروی حیات تازه ای به او داد.
آیا شما به واسطه پدرتان به یک انسان سیاسی تبدیل شدید؟
فکر میکنم پدرم به ما بچه هایش مواضع لیبرال و انتقادی اش را به ارث گذاشت. هر چند که باید بگویم من مدتهای مدید آدم هالویی بودم. وقتی در جوانی به اسپانیا رفتم این سفر در درجه نخست فرار از انضباط بود؛ انضباط پدرم، انضباط مدرسه راهبه ها و انضباط آموزش رقص باله. حسابش را کنید، من به اسپانیای ژنرال فرانکو رفته بودم و احساس آزادی میکردم! هیچ درکی از دیکتاتوری نداشتم. تا اینکه از پدرم خواستم به دیدنم بیاید. او گفت که هرگز پایش را به اسپانیای فرانکو نمیگذارد، چون آمدنش تأیید حکومت فرانکو تلقی میشد. اینجا بود که گوشی دست من آمد. بس که خنگ بودم.
اما بعد راه افتادید و در فیلمهایتان به یک چهره مقاومت علیه دیکتاتوری تبدیل شدید.
با فیلمهایمان در اسپانیا از داخل سیستم با آن مبارزه میکردیم. فیلمهای استعاری میساختیم و مدام در جنگ موش و گربه با سانسور بودیم.
اما چطور شد که از بازیگر بی تجربه در فیلم «دکتر ژیواگو» به قهرمان فیلمهای سینمای مؤلف تبدیل شدید؟ پدرتان چه نقشی در این میان داشت؟
پدرم ترجیح میداد که من کارم را در رقص ادامه بدهم و هرچه میگفتم استعدادش را ندارم به خرجش نمیرفت. پدرم دوست نداشت بچه هایش وارد کار فیلم شوند. چون میترسید از نامش سوء استفاده شود. این از قضا درست همان کاری است که من کرده ام. اگر به احترام اسمم نبود دوید لین کارگردان فیلم «دکتر ژیواگو» تحویلم نمیگرفت. فیلم «دکتر ژیواگو» که من به اعتبار نام چاپلین نقشی در آن گرفتم، قدم نخست بود. بعدها به واسطه دوستی با «کارلوس سورا» Carlos Saura کارگردان اسپانیایی، با کارگردانانی چون رابرت آلتمن Robert Altman و ژاک ریوه Jacques Rivette آشنا شدم و پایم به فیلمهای دیگر باز شد.
آیا پدرتان فیلمهای شما را میدید؟ در مورد بازی شما چه میگفت؟
تحسینم میکرد. اما خیلی کلی. ولی در مورد فیلمهای خودش سنگ تمام میگذاشت. او خودش را در فیلمهای خودش به زبان سوم شخص تشویق میکرد: «طرف خوب بازی میکنه». یا «یارو بد بازی نمیکنه». شرط میبندم اگر الان در برلین در این جشنواره حضور میداشت، مینشست تمام هشتاد فیلم خودش را از اول تا آخر تماشا میکرد.
شما خوب شوخی کنید. معلوم میشود خوب کارتان را بلدید.
بله. اما در حال حاضر در یک فیلم نقش مادربزرگ بدجنس را بازی میکنم. علتش هم چین و چروکهای صورتم است. در سن و سال من هنرپیشه دیگری گیرشان نیامده که صورتش را با جراحی پلاستیک صاف و صوف نکرده باشد. به آینه که نگاه میکنم وحشت میکنم، اما برای نان درآوردن بد نیست. 
مرا یاد مادربزرگم انداختید. راستی سال ۱۹۹۲در فیلم «چاپلین» که در مورد پدرتان بود، نقش مادربزرگ او را بازی کردید. چگونه بود؟
یک نقش عالی بود. این نقش را البته فقط به علت دختر چاپلین بودن به من دادند. مادر بزرگ واقعی من بر خلاف من چاق و چشم آبی بود. اما برایشان فرق نمیکرد و نقش را به من دادند.
کدامیک از فیلمهای چاپلین را بیشتر دوست میدارید؟
همیشه آخرین فیلمی که از او دیده ام. مدام فیلمهای او را میبینم و همیشه چیزهای تازه ای در آنها پیدا میکنم. من جشنواره فیلمهای چاپلین را در برلین افتتاح کردم. برای نخستین بار تمام ۸۰ فیلم او را یکجا میشود دید. یک فرصت استثنایی برای دوره کردن تمام کارهای او. خوشحالم. من زمانی فقط دختر او بودم، بعد خودم شدم، و حالا در هنگام گشایش جشنواره فیلمهای او باز دختر او شده ام.
حقوق قانونی نمایش فیلمهای چاپلین به کی رسیده؟
به خانواده اش. اما من به عنوان عضوی از خانواده سهمم را دوازده سال پیش به خواهرم فروختم. خواستم خودم را از قید و بند ارث خلاص کنم. بعضی از اعضای خانواده ما خیلی به چاپلین حساس اند. مثلاً معتقد بودند فیلمهای او میبایست در کلیسا مقابل تماشاگرانی که به زانو افتاده اند نمایش داده شود. یا اینکه چهره او نباید روی تی شرتها، لباسهای زیر یا روی بطری نوشابه های الکلی یا پاکت سیگار چاپ بشود. من چنین عقیده ای ندارم. چاپلین بالاتر از این حرف هاست. هر کاری هم که با تصویر او کنند، باز چهره او مخدوش نمیشود. چهره او دیگر جا افتاده. او به میراث بشری متعلق است. او مال همه است.ŸŸ

«پل سوخته»، پایتخت معتادان افغانستان

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست 2011

زیر «پل سوخته» در غرب کابل به مامنی برای معتادان مواد مخدر تبدیل شده است. این منطقه اقامتگاه معتادانی است که از ایران، پاکستان و ولایات مختلف افغانستان برای دسترسی آسان به مواد مخدر در این جا تجمع کرده اند.
دود تریاک و سایر مواد مخدر که توسط معتادان در زیر پل استفاده می شود به هوا بلند می شود. صدها معتاد در زیر پل و در بین لای و لوش دریا جمع شده اند و مصروف کشیدن تریاک و انوع مواد مخدر هستند.
دکانداران و کسبه کاران در پل سوخته می گویند در هفته های اخیر زنان و دخترانی را دیده اند که در زیر این پل برای خرید و فروش و یا استفاده مواد مخدر در رفت و آمد بوده اند.
علی محمد، در سر همین پل بساطی فرش کرده و چاقو فروشی می کند. او می گوید خود شاهد حضور زنان در زیر این پل بوده است: «زنان خود شان می آیند. آنها می آیند پودر می خرند. زنان پودری شده اند. هرکاری که بگویی در بین این مردم وجود دارد». این باشنده کابل می گوید زنان اکثرا شبانه در این جا رفت و آمد می کنند.
مصطفی یکی دیگر از شاهدان عینی می گوید خود دخترانی را دیده که برای استفاده از مواد مخدر، در زیر پل آمده اند: «پنج بجه صبح دختران می آیند. دختران می آیند و پودر می زنند. من خودم یک روز صبح دیدم که دختران پودر می زدند.»
رمضان از معتادانی است که در زیر پل سوخته بود و باش دارد. او می گوید در ایران معتاد شده و تلاش هایش برای ترک اعتیاد نتیجه ای نداده است. بخشی از حدود یک و نیم میلیون فرد معتاد در افغانستان، از کشورهای همسایه برگشته اند.
رمضان می گوید خرید و فروش مواد مخدر در زیر پل سوخته آزاد است: «پودر فروشی آزاد است. دولت چرا از ریشه قطع نمی کند که همگی جور و تیار شوند؟»
دزدی و آزار مردم
کسانی که در نزدیکی پل سوخته دکان دارند و یا دست فروشی می کنند، می گویند معتادان در این منطقه دست به دزدی می زنند. عوض، یک تن از کفاشان در پل سوخته می گوید بوی ناشی از دود تریاک، هیرویین و سایر مواد مخدر به حدی آزار دهنده است که نشستن در این منطقه را برای مردم مشکل کرده است: «خودت ببین، دوهزار نفر که دود کنند چه می شود؟»
باشندگان محل نگران هستند که این معتادان در صورتی که مواد مخدر را تامین کرده نتوانند، ممکن است به کارهای خلاف دست بزنند. علی محمد می گوید: «یک باند فساد جور می شود. آدم کشی از همین جا می برآید. دزدی کردن نفر از همین جا می برآید. گرسنه شد هر کاری را می کند.»
شمار رو به گسترش
دولت افغانستان گفته است که شمار معتادان در سراسر این کشور به حدود یک و نیم میلیون نفر خواهد رسید. کسبه کاران در منطقه پل سوخته می گویند دوسال پیش تعداد مجموعی معتادن در زیر این پل به پنجاه نفر می رسید اما هر روز به تعداد آنها افزوده می شود و اکنون حدود 2000 معتاد در زیر این پل بود و باش دارند.
صفر محمد کسی که همه روزه کسب و کارش در پل سوخته است می گوید کودکانی را دیده که توسط معتادان به کشیدن تریاک تشویق می شوند: «کودکان خردسالی را دیده ام که در این جا آمده اند. این جوانان نادان هستند و این ها هم روزی آغشته می شوند.»
در چند مورد مسوولان حکومتی تلاش کرده اند این منطقه را از وجود معتادان مواد مخدر تخلیه کنند، اما این تلاش ها به نتیجه نرسیده است. در افغانستان شمار شفاخانه های صحت روانی برای ترک اعتیاد زیاد نیست تا بتواند اکثر آن ها را تداوی کند.
ایستگاه مرگ
معتادانی که در زیر پل سوخته تجمع کرده اند می گویند شاهد جان دادن ده ها تن از همقطاران شان در زیر این پل بوده اند.
معتادان می گویند پل سوخته به مکان معروفی برای آن ها تبدیل شده و هر معتادی که اعتیادش پیشرفته می شود در زیر این پل می آید و به همین دلیل میزان مرگ معتادان در این جا بالا است.
به گفته یکی از آن ها، میزان مرگ و میر معتادان در فصل زمستان نسبت به فصل های دیگر بیشتر است به این دلیل که اکثر معتادان از گرسنگی و سرما جان شان را از دست می دهند.Ÿ
    حسین سیرت

کار خانگی

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست 2011

برادران و خواهران عزیز!
در این شماره عکس  های پرندگان را می بینید از شما خواهش میکنیم که با دیدن این پرندگان نام هر یک را از شمار نام هایی که توسط اعداد در پایان  مشخص شده پیدا نموده در زیر تصویر پرنده فقط عدد را بنویسید.

درست گفتن، درست خواندن و درست نوشتن

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست 2011

6

«در مکتب استاد» نام مجموعه برنامه های رادیویی پیرامون درست گفتن، درست نوشتن و درست خواندن میباشد که در آن سوالاتی از استاد سعید نفیسی پرسیده شده، توجه خوانندگان را به جستاره هایی از پاسخ های استاد جلب میکنیم:

پرسش: لطفاً بفرمایید کلمه اطاق را چطور باید نوشت با ت دو نقطه و باصطلاح منقوط یا طایِ دسته دار باصطلاح مألف؟
پاسخ: این کلمه اصلاً ترکیست و در زبان ترکی مخرجی که بطای مالف بخورد نیست یعنی تای غلیظ مثل عربی دارد و دلیل ندارد که ما در فارسی بطای مألف و طای دسته دار بنویسیم و در زبان ترکی بمعنی «خانه» و «خرگاه» و «خیمه گاه» است، کلمه ای شبیه باین در زبان عربی هست که سابقاً در فارسی بسیار معمول بوده و آن کلمه ی وثاق است بمعنی لشکرگاه و بعضی ها این دو کلمه ی وثاق عربی و اتاق ترکی را با هم اشتباه کرده اند و تصور کرده اند که هر دو یکیست در ترکی کلمه ی دیگری هم هست که در فارسی استعمال می شود و آن کلمه ی باتلاق است که آنرا هم معمولاً با «ط» مینویسد و بهمان دلیلی که برای اتاق گفتم دلیل ندارد که با تای دو نقطه و تا منقوط ننویسیم و باید متوجه بود که فارسی باتلاق مردابست از ماده مردن، یعنی جایی که آب در آن مرده است و حرکت نمیکند و چرا ما در فارسی بجای باتلاق مرداب نگوییم.
پرسش: گویا کلمه ی کمک هم ترکی باشد و این کلمه را بدو شکل مینویسند بعضی کمک و بعضی کومک کدام یک از این ها درست تر است؟
پاسخ: چنانکه گفتید این کلمه هم ترکیست و در مغولی هم هست چون در خط فارسی ما علامتی برای ضمه نداریم و گاهی جایی که ضمه باشد واو می نویسیم کمک را هم بعضی بی واو نوشته اند چون کلمه ی کتک ترکیست و آنرا بی واو می نویسیم و کمک و کتک هر دو یک حکم را دارد دلیل ندارد که یکی را با واو و یکی را بی واو بنویسیم، یا باید هر دو را با واو بنویسیم و یا هر دو را بی واو و در میان دو کلمه که هر دو از یک زبان آمده و عیناً مانند یکدیگر هستند تفاوتی بکار نبریم و کار را مشکل نکنیم، من عقیده دارم که هر دو را باید بی واو نوشت.
پرسش: یکی هم کلمه ی شصت در عدد است که بیشتر با صاد مینویسند و بعضی با سین کدام یک ترجیح دارد؟
پاسخ: قطعاً با سین ترجیح دارد زیرا در کتابهای قدیم همه جا با سین نوشته اند و با صاد نوشتن بدعتی است که در این اواخر گذاشته اند، گویا خواسته اند با شست با سین که بمعنی قلاب ماهیگیری و انگشت بزرگ دست و پا و نوعی از نیشتر برای رگ زدن و زهی که در انگشت میکرده اند و مضرب ساز هاست و معانی دیگر هم دارد مانند زنار و غیره اشتباه نشود، در عدد آنرا با صاد نوشته اند و این درست نیست زیرا که در همه ی زبانها کلمات بسیاری هست که املای آنها یکیست اما چند معنی دارند و اگر بخواهیم این اصل را بپذیریم اسباب زحمت میشود. مثلاً در فارسی «روی» هست بمعنی صورت و چهره و «روی» هست بمعنی نوعی از فلز، این جا چه باید بکنیم؟
مثلاً «گر» هست مخفف «اگر» «گر» هست بمعنی مرض که موی را میریزد و «گر» هست بمعنی ریخته مو، گرد هست از فعل گردیدن و گرد هست بمعنی غبار، با این چه باید کرد؟
گویا صد عدد را هم با صاد نوشته اند برای اینکه با سد عربی بمعنی مانع شدن و جلوگیری کردن و بندی که در مقابل آب می بندند اشتباه نشود. اما درین جا میتوان تا اندازه یی اغماض کرد زیرا در کتابهای قدیم هم صد عدد را با صاد نوشته اند و هم در چنین ترکیبات آن مثل سیصد و چهارصد و غیره.
اما به این نکته باید توجه گردد که در اشتقاق از صد عدد آنرا با سین نوشته اند مثل سده بمعنی صد سال و یک قرن و جشن سده که صد روز پیش از نوروز بوده است.
پرسش: آیا میان دو کلمه ی آفرین و نفرین مناسبتی هست؟
پاسخ: معنی حقیقی و اصلی نفرین درست ضد آفرین است همان طوریکه آفرین اصلاً در لغت بمعنی آرزوی خوبی برای کسیست، نفرین بمعنی آرزو کردن بدی و دعای بد کردنست. در ضمن آفرین بمعنی تحسین و تمجید یعنی بخوبی یاد کردن از کسی آمده است و نفرین هم چون ضد آنست ببدی یاد کردن معنی میدهد. ظاهر کلمه حکم میکند گفته شود که نفرین از آفرین ساخته شده و در اصل نا آفرین بوده است چنانکه گاهی در موقع نفی، حرف نفی که «نا» باشد بنون تنها بدل میشود مثل نبهره و نسپاس که در اصل نا بهره و نا سپاس بوده است. درین کلمه هم وقتی که «نا» بنون بدل شده الف مد دار در میان سنگین بوده کم کم بخودی خود حذف شده و بجای آنکه نا آفرین بگویند نفرین گفته اند.
پرسش: لطفاً توضیح فرمایید که فارسی کلمه ی شعر چیست؟
پاسخ: در فرهنگها هم جزو معانی کلمه ی سرواد و هم معانیِ کلمه ی سرود شعر را آورده اند.
این هم کاملاً درستست زیرا که سرواد و سرود هردو از فعل سرودن ساخته شده که یکی از معانی آن شعر گفتن است و اینکه حالا سرود را تنها در مورد اشعاری که توأم با موسیقی باشد و در مقامِ عبادت یا برای تحریک احساسات مثل سرود های ملی میخوانند بکار می برند و هر نوع شعر را سرود نمی گویند، ضرری باین نمی زند که ما بجای شعر عربی سرود یا کلمه ی کهنه تر، سرواد را استعمال بکنیم. بسیاری از شعرای ما هم کلمه ی سرود را بمعنی هر نوعِ شعر آورده اند.
پرسش: خواهشمندست معنا و اختلاف لغات زیر را بیان فرمایید:
پیرایه، آراستن و پیراستن نیز کلمه آرمین که نام خانوادگی است از چه کلمه و معنی آن چیست آیا این کلمه فارسی است یا خارجی؟
پاسخ: پیرایه و پیرایش هر دو از مصدر پیراستن آمده است.  اصل معنی این فعل از میان بردن چیز های زیادی و آراستن و زیبا کردنست مثل زدن شاخ و برگ زیادی درخت و یا موی سبز و غیره و در ضمن بمعنی کاستن و کوتاه کردن و دباغی و این گونه کار ها هم آمده است و گاه بمعنی بریدن آورده اند و چون بریدن چیز های زاید باعث زیبایی میشود بمعنی زینت دادن و آراستن هم هست پیرایش عمل همین فعلست و همه ی این معانی را دارد. اما پیرایه که از همین فعل ساخته شده در حقیقت بمعنی حاصل فعل و نتیجه فعلست. یعنی آنچه بعد از پیراستن باقی می ماند و زیبا شده است و بهمین جهت بمعنی زیور آمده و در ضمن بمعنی زیبایی و گهواره ی کودک و طبق و ظرف هم آورده اند. اما امروز بیشتر بمعنی چیزیست که ضرورت نداشته باشد و برای آرایش بکار ببرند چنانکه هر کس بر سخن دیگری چیزی اضافه بکند که ضرورت نداشته باشد می گوید بآن پیرایه می بندد. اما آراستن یا آرایش کردن بمعنی زینت دادن و زیبا کردنست و در ضمن معنی نظم و ترتیب را هم میدهد زیرا نظم و ترتیب هر چیزی را زیباتر میکند. حالا که این موضوع پیش آمد و این سوال را کردید خوب شد این مورد پیش آمد که این نکته را بگویم که سلمانیها این روز ها اصرار دارند اسم دکان و مغازه ی خود را آرایشگاه بگذارند در صورتی که اگر راستش را بخواهیدیعنی آنجاییکه خانم ها را بزک میکنند و باصطلاح متجددین توالت میکنند آرایش  باصطلاح امروز یعنی بزک و توالت. کوتاه کردن موی سر و تراشیدن ریش و این گونه کار ها را پیرایش باید گفت و مورد استعمال این لغت درست در همین جاست، باین ترتیب اگر من یکروزی مغازه ی سلمانی چه برای آقایان و چه برای خانمها باز بکنم اسم آنرا میگذارم پیرایشگاه، کلمه ی آرایشگاه بدرد آن جایی میخورد که در تئاتر ها هنر پیشگان را گریم میکنند یعنی بصورتی در می آورند که روی صحنه ی تئاتر بهتر جلوه بکنند: مثلاً کلمه ی آرایش را میتوان در عکاسی بجای رتوش استعمال کرد. ولی کلمه ی آرمین در فرهنگها نیست و بنظر من باین شکل هم درست نیست یعنی اول آن آ نباید باشد بلکه الف مفتوح باید باشد یعنی اَرمین. ارمین در اسامی خاص در داستانها تنها در یک جا دیده شده است و آنهم بصورت کی ارمین پسر کیقباد. کی را که از اول برداریم ارمین می ماند و نه آرمین، اساساً یک نکته ی بسیار مهم هست که باید در نظر گرفت و آن اینست که چون در خط لاتین و زبانهایی اروپایی برای آ و اَ یعنی فتحه یک علامت بیشتر نیست کلمات زبانهای قدیم یعنی اوستا و پارسی باستان را که خاور شناسان بخط لاتین نقل کرده اند در هر دو جا چه برای آ و چه برای اَ و فتحه (a آی خط لاتین) را گذاشته اند و در بسیاری از موارد کسانی که از اصل کلمه و ریشه ی آن بی خبر بوده اند بجای آنکه اَ بخوانند آ خوانده اند از جمله ی همین کلمه ارمین است که گویا آرمین خوانده اند و نام گذاشته اند. از همه رایج تر این کلمه ایست که آپادانا می نویسند و میخوانند با سه الف ممدود در صورتی که باید آپه دانه خواند و این کلمه ریشه ی همین لفظ آبدان فارسی امروزست «آپه» یعنی آب و دانه همان کلمه ی دان دان امروزست و در الفاظی مانند خاکدان و زغالدان و قلمدان و نمکدان و قند دان و غیره که سابقاً در آخر آن فتحه بوده است و نه آی ممدود، اما کلمه ی ارمین بفتح الف پیداست که از ریشه آرم و آرامش و آرمیدن آمده است، منتهی آی اول آن در همان زمانهای قدیم بالف مفتوح یعنی اَ تبدیل شده است.Ÿ
   بقیه در آینده

قلم گفتا که من شاه جهانم

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست2011

نوشته: محمد داود سیاووش

اگر ناصر خسرو نمی خواست گوهر در دری را در پای خوگان بریزد. اگر مولانا در فیه ما فیه بدترین دانشمندان آنانی را میدانست که به دیدار امیران میروند. اگر مولانا به غذایی که در ظروف طلایی در دعوت «پراونه» برایش آوردند دست نبرده گفت:
به خدا میل ندارم نه به چرب و نه به شیرین
نه بدان کیسه پر زر نه بدین کاسه زرین

اگر مولانا از قبول کلید قصر دارالعشاق که تاج الدین معتز خراسانی که برایش تحفه کرده بود ابا ورزیده گفت:
ما قصر و چار تاق بر این عرصه فنا
چون عاد و چون ثمود مقرنس نمی کنیم
و اگر تاج الدین معتز سه هزار درهم به مولانا فرستاد و مولانا آنرا به حسام الدین چلبی داد. اگر مولانا دستور داد پنج همیان زر رکن الدین را که برایش تحفه کرده بود بیرون ریزند. و اگر مولانا به سلطان عزالدین گفت: ترا شبانی فرمودند گرگی میکنی، پاسبانت فرمودند دزدی میکنی.
اگر شیخ ابوالحسن خرقانی به استقبال سلطان محمود نرفت و در جوابش گفت آنقدر در اطیعواللهغرق است که از سلطان معذور است. اگر دیو جانس کلبی به جواب اسکندر مقدونی که در برابرش ایستاده و از او تقاضا نمود چیزی بخواهد از اسکندر خواست از مقابلش دور شود تا آفتاب بر او بتابد؛ در روزگار ما قلم به دروازه زور و زر دریوزه میکند و ارباب قدرت به دور سفره کباب و بزم رباب و در صحن و متن و بطن محافل فرمایشی تالار های مجهز به ایرکاندیشن ها و در باغستان ها و تاکستان ها اهل قلم را هر کجا به دنبال شان می کشانند. هر چند میدانیم آخر کار همان خواهد شد که فردوسی به سلطان محمود غزنوی در آخر شاهنامه گفت و خواجه عبداللهانصاری در وصف یاران پیاله و نواله فرموده.
اما بیایید سوگند یاد کنیم که قلم را نمی فروشیم، قلم را نمی کشیم، قلم را به زور تسلیم نمی کنیم، خونش را نمی خوریم و به کیسه زرش تسلیم نمی کنیم.ŸŸ

جایگاه «زن» در شاهنامه

اوت 27, 2011

شماره 86/یکشنبه 6 سنبله 1390/28 اگست 2011

صحبت اصلی ما در باره جایگاه و مقام زن در شاهنامه فردوسی است كه نشان از نوع فرهنگ و رویكرد جامعه آنروز به مسأله زنان دارد.فردوسی در جای جای شاهنامه از دلاوری ها و هوشیاری زنان، سخن به میان آورده است و آنان را همپای مردان وارد اجتماع نموده، ومقام منزلتی والا به زن بخشیده است، و این گروه از افراد جامعه را از نظر عقل و هوشیاری بسیار زیبا توصیف كرده است:
ز پاكی و از پارسایی زن
كه هم غمگساراست هم رایزن
ودر جایی دیگر:
اگر پارسا باشد و رایزن
یكی گنج باشد پراكنده زن
این نشان از بزرگی و عظمتی است كه فردوسی برای زنان قائل است، همان زنی كه چون پارسا و پاك بود و دارای عفت و عصمت، از مردان تكاور و وزیران و رهبران هوشمند و از مردان خردمند برتر و بالا تر جلوه می كند.یكی از نكات بسیار جالبی كه در اشعار حكیم می توان یافت اظهار وفاداری كامل زن است، زن به عنوان موجودی وفادار و فداكار معرفی شده است به گونه یی كه در مواردی زیاد وجود خود را فدای مردان نموده تا حفاظت و نگهداری آنان را تضمین نماید . می سراید:
بدو گفت رای تو ای شیر زن
 درفشان كند دوده و انجمن
یا:
بدو گفت هركس كه بانو تویی
به ایران و چین،پشت و بازو تویی

نجنبناندت كوه آهن زجای
یلان را به مردی تویی رهنمای

زمرد خردمند بیدار تر
زدستور داننده هوشیارتر

همه كهترانیم و فرمان توراست
بدین آرزو، رای وپیمان توراست

پس زن مورد بحث فردوسی ،راهنمای مردان جنگاور است، او می تواند خرد مند تر از مردان باشد، و هوشیار تر از فرمانروایان و زیركتر از آنان، این است كه مردان در برابرش زانو میزنند و خود را كمتر از او می دانند،و تصور نمی شود كه فردوسی اغراق گوید و همانگونه كه رسم سرایندگان حماسه است هر كوچكی را بزرگ جلوه دهد تا بیشتر جلب توجه كند.در تاریخ هم بسیاری از حوادث شیرین و تلخ وجود دارد كه در پشت پرده آن حوادث حضور زن یا زنانی خود نمایی میكند. از دیگر صفاتی كه فردوسی از زن نقل می كند شرم و حیاست:
بپرسید كآهو كدام است زشت
كه از ارج دور است و دور از بهشت

چنین داد پاسخ كه زن را كه شرم
نباشد به گیته نه آواز نرم
یا در جای دیگر:
كدام است با ننگ و با سرزنش
كه باشد ورا هركسی بد كنش

زنانی كه ایشان ندارند شرم
به گفتن ندارند آواز نرم
و در باب پوشیده رویی می آورد:
هم آواز پوشیده رویان اوی
نخواهم كه آید ز ایوان به كوی
یا:

همه روی پوشیدگان را زمهر
پراز خون دل است و پرازآب چهر

همان پاك پوشیده رویان تو
كه بودند لرزنده بر جان تو
اما فردوسی بهترین زنان را زنانی می داند كه شوهران خود را خشنود كنندو این نكته وجه دیگری است از جایگاه زن:
بهین زنان جهان آن بود
كز او شوی همواره خندان بود
یا در جای دیگر:
به سه چیز باشد زنان را بهی
كه باشند زیبای گاه مهی

یكی آنكه با شرم و با خواسته است
كه جفتش بدو خانه آراسته است

دگر آنكه فرخ پسر زاید او
زشوی خجسته بیافزاید او

سه دیگر كه بالا و رویش بود
به پوشیدگی نیز مویش بود
البته در اینجا فردوسی نگفته است كه اگر تمام زنان از شوهران خود فرخ پسر بزایند دیگر چه دختری باقی میماند كه با پسرشان ازدواج كند. ولی فردوسی در جای دیگر در گفته ای متضاد میگوید كه پسر و دختر فرقی نمی كند و گویا دچار نوعی دوگانگی شده است:
چو فرزند را باشد آیین و فر
گرامی به دل بر چه ماده، چه نر
یا:
چو ناسفته گوهر سه دخترش بود
نبودش پسر، دختر افسرش بود
به هر حال در شاهنامه فردوسی اشعاری وجود دارد كه از زنان تعریف و تمجید كرده و اشعاری نیز وجود دارد كه زنان را موجوداتی پایین تر از مردان نشان داده، صرف نظر از تضاد هایی كه در گفتار فردوسی در باره مقام زن وجود دارد وبلاتكلیفیی كه در خواننده ایجاد می كند می توان به گوشه یی از فرهنگ زمانه فردوسی در باره باورهای مردم در باره زنان دست یافت.در پایان باز هم بگویم كه ادبیات آینه فرهنگ مردم دوران است كه با نظر به آن، میشود به لایه های درونی فرهنگ عامه مردم نفوذ كرد.Ÿ 
 انترنت