نگاهی به سیر تاریخی روزنامه نگاری در قلمرو فارسی-دری

شماره 147/یکشنبه 5 عقرب 1392/ 27 اکتوبر 2013
6
تلخیص و نگارش: محمد داود سیاووش

تاریخ روزنامه نگاری… تألیف ناصرالدین پروین
عنوان های تازه:
مهر منیر:
نخستین شماره این روزنامه فارسی دری به تاریخ اول می 1941 به مدیریت محمد علی در کلکته از چاپ برآمد. مهر منیر روزنامه خبری بود و تا سال 1848 ادامه یافت. در این روزنامه (به نوشته پروین) خبری در باره دستگیری میرزا اسدا لله غالب شاعر معروف به جرم قمار بازی در سال 1848 به نشر رسیده است.
سراج الاخبار:
در سال 1841 سراج الاخبار در دهلی به نشر رسید، این نشریه زبان فارسی دری به سردبیری سید اولاد علی منتشر میشد و در واقع (به نوشته پروین) ارگان نشراتي دولت آخرین امپراطور تیموری هند بهادر شاه ظفر بود که با سقوط دولت از نشر باز ایستاد.
صادق الاخبار:
به نوشته پروین کمپنی هند شرقی به سال 1844 روزنامه صادق الاخبار را به زبان فارسی دری انتشار داد. قابل یادآوریست که منابع موجود به پروین گفته اند که این روزنامه دارای تاریخ، شماره و نام دست اندرکاران نبوده است.
احسن الاخبار و تحفه الاخبار:
این نشریه در سال 1844 به شکل مجله هفتگی در بمبئی منتشر شد.
این نشریه که از 9 نوامبر 1844 تا 13 جنوری 1854 به نشرات ادامه داد توسط يکي از ایرانی تباران شبه قاره هند به چاپ میرسید و در ابتدا به اهتمام میرزا محمود خراسانی و سپس میرزا محمد علی شیرازی منشر میشد.
جاگاد دیباک باسکار:
این نشریه به پنج زبان (فارسی دری، انگلیسی، هندی، بنگالی و اردو) بطور هفتگی در کلکته چاپ میشد. سال انتشار آن 11 جون 1846 میباشد و مدیر مسوول آن یک مسلمان هندی بنام مولوی نظیر الدین بود.
گلشن نوبهار:
شماره اول این نشریه در اول فبروری 1851 در کلکته به زبان فارسی دری به چاپ رسید و مدیر مسوول آن شخصی بنام عبدالقادر بود.
مرتضایی:
اولین نشریه فارسی دری میباشد که توسط یک ایرانی به سال 1855 در پیشاور به چاپ رسید و تا سال 1857 بطور هفتگی منتشر میشد.
مفرح القلوب و مطلع خورشید:
اولین نشریه فارسی دری ایالت سند میباشد که در اوایل سال 1855 به چاپ رسید. انتشار این نشریه بیش از چهل سال یعنی تا سال 1906 در بندر کراچی ادامه یافت. ناشر این نشریه میرزا مخلص علی مشهدی بود و پس از وی پسرش میرزا محمد شفیع کار پدر را ادامه داد.
فارسی اخبار:
دومین روزنامه فارسی دری پیشاور با عنوان فارسی اخبار منتشر شد. مدیر مسوول این روزنامه محمد صادق پیشاوری بود و از سال 1862 به نشرات آغاز نمود.
اسلامی مجلس مذاکره علمیه کلکته:
این مجله به زبان فارسی دری در 3 می 1864 در کلکته به نشرات آغاز کرد و به شکل ماهانه نشرات داشت.
جریده عالمیه سرکار عالی:
اولین نشریه فارسی دری در حيدر آباد دکن میباشد که از سال 1869 بطور هفتگی روزهای دوشنبه منتشر میشد، مدیر مسوول این نشریه میرزا زین العابدین شیرازی بود.
دوربین:
به نوشته پروین این نشریه به شکل هفتگی به زبان فارسی دری از سال 1874 به نشرات آغاز نمود و شخصی بنام فدا حسین آنرا به چاپ میرسانید که در اسناد و گزارشهای محرمانه دولتی نام موصوف مولوی اظهر حسین ذکر شده است.
روزنامه هایی که انتشار یا فارسی دری بودن شان مورد تردید است:
سکندر-جام جمشید- چابک
با وجود مخالفت آشکار انگليس ها با زبان فارسی دری و ممنوع اعلان نمودن آن حد اقل 18 روزنامه و مجله به زبان فارسی دری در سراسر هند انتشار می یافت که 12 عنوان آن تازه بود. در آن سالها در ایران فقط 12 عنوان و در افغانستان یک عنوان روزنامه منتشر میشدو امارت بخارات اصلاً روزنامه یی نداشت.
از 18 عنوان روزنامه منتشر شده در هند یک روزنامه پنج زبانه و دو روزنامه دو زبانه فارسی دری-اردو بود که فارسی دری آن غلبه داشت. سه عنوان صادق الاخبار و جریده عالمیه سرکار عالی اسلامی مجلس از فارسی دری به اردو تبدیل شد.
12 عنوان را روزنامه نگاران آزاد منتشر میکردند از 6 عنوان دیگر 2 عنوان جام جهان نما و صادق الاخبار را مقامهای انگلیسی در کلکته و دهلی 2 عنوان اخبار لودیانه را مسیحیان و اسلامی مجلس را نهاد های مذهبی و جریده عالمیه سرکار عالی حیدر آباد را دربار های محلی منتشر میکردند.
روزنامه های فارسی دری زبان شبه قاره در این دوره در 9 شهر مختلف انتشار می یافت. کلکته با انتشار 9 نشریه فارسی دری در صدر جدول قرار داشت. در شهر های دهلی و پیشاور در هر یک دو نشریه فارسی دری به چاپ میرسید و بقیه شهر ها چون مدراس، لودیانه، آگره، بمبئی، کراچی، حیدر آباد دکن هر یک دارای یک نشریه فارسی دری بودند.
زبده الاخبار و اسلامی مجلس ماهانه انتشار می یافت. طرز انتشار فارسی اخبار و گلشن نوبهار معلوم نیست و 14 نشریه دیگر هفتگی به چاپ میرسیدند.
سال 1841 را پروین سال طلایی انتشار روزنامه های فارسی دری در هند میدانند چون در این سال 8 عنوان روزنامه به این زبان در شبه قاره به چاپ میرسید. به هر حال شبه قاره هند طی سالیان متمادی سرمدار و پیشقراول روزنامه نگاری فارسی دری در منطقه بود.Ÿ
بقيه در آينده

نظر شما در مورد این نوشته چیست؟

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی یکی از نمادها کلیک کنید:

نماد WordPress.com

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

درحال اتصال به %s