عرفان و تربیت در دیدگاه انسان امروز

شماره (187) چهارشنبه 22 اسد 1393 / 13 اگست 2014

Rumi
دکتر محمد استعلامی
پيش از پرداختن به اصل مطلب ناچارم چند نكته را به عنوان مقدمه بگويم : يكي اين كه در اينجا از عرفان با عنوان يك مكتب اسلا مي… بحث نمي شود وآنچه من از عرفان اراده مي كنم سير تكاملي يك انسان است از مرتبه مادي وحيواني تا آنجا كه اين فرد با مقامي برسد كه ((به جز خدا نبيند)) بنا براين بحث بر سر جزئیات نيست. كليتي مورد بحث است كه در فرهنگ اروپايي آنرا ميستي سيزم «Mysticism» مي گويند يعني معرفت اهل سر (ارزش ميراث صوافيه ص 9) يا عرفان اهل با طن، يعني همان جريانهاي ذهني سازنده وپرورنده وآفريننده يي كه ممكن است در يك عارف جهان اسلام، دريك راهب، در يك جوكي، در يك مرد بوايي ودر يك جوانمرد عيار ديده شود. اين جريان ذهني به انسان روشن بيني خاص مي دهد كه به نيروي آن همه جدالها و مبارزه هاي مذهبي وفكري رااز ناداني مي شمارد ودر نظر چنين انساني حقيقت چيزي است جز اينها ، ودر همه اينها نيز وجود دارد. نكته ديگري كه در اين مقدمه بايد گفت اين است كه در روزگار ماآثار فكري و فرهنگي گذشته براي جوانان ناشناخته مانده است. براي اين كه معلمان به جاي شناساندن انديشه ها و جریانهاي فرهنگي واجتماعي گذشته ، تنها به تدريس متن ولغت پرداخته ايم واز ادبيات غني خود، پوسته يي بي مغز به شاگردان عرضه كرده ايم وبه همين دليل بسیارند جوانهايي كه پس از رها كردن سنت ها، مذهب، اخلاق و معنويات گذشته، رشته استوار ديگري هم نيافته وتنها به تجربه هاي نارساي فرهنگ فرنگ روی آورده و چون در آن بيش وكم درد آشنايي يافته آن را درمان پنداشته اند، در حالي كه بسياري از انديشه هايي كه در آثار صاحب قلمان اروپايي تازه مي نمايد ، در شعر ونثر كهن… صد ها سال بيش از اين بيان شده است. نكته سومي كه در مقدمه مي آورم اين است. كه در شناساندن مكتب هاي فكري و اجتماعي ، زمينه هاي شخصي واحساس فردي را نباید وسيله راندن يا پذيرفتن يك مكتب ساخت. عرفان مكتبي است. كه یک طرح انسان سازي را در سطح جهاني وفارغ از هر تعصب عرضه مي كند اما فرقه هايي كه در حاشيه اين طرح قرار مي گيرند، گاه آداب و عاداتي دارند كه در دست مخالفان چوب سرزنش مي شود وبه آنها امكان تاخت وتاز مي دهد. يك داور دادگر بايد به همه اين جنبه ها توجه كند تا ((سكر)) بايزيد بسطامي و ((صحو)) جنيد بغدادي را با توجه به مباني اجتماعي آنها بررسي كند.
بعد از اين مقدمات مي خواهيم بدانيم كه جان كلام در تربيت عرفاني چيست؟ شايد برجسته ترين خطوط فكري اين مكتب وبهره هاي تربيتي آن را به شرح زير بتوان باز گفت:
1- عرفان يك سير فكري وذهني است. كه با مرور زمان وبا گذاشتن از حالا ت و مرا تب گوناگون ، انسان را به جايي مي رساند كه نياز هاي جسمي ومادي در چشم او از ارزش مي افتد ودر ذهن او يك سلسله روابط ايجاد مي شود كه با استدلال ومنطق ، اثبات وقبول آن روابط ممكن نيست واز همين جاست كه ميان علم برهاني وتجريي ، با عرفان جدايي مي افتد زيرا آنچه يك مرد راه خدا احساس مي كند ودر مي يابد ، از راه تجربه و برهان نیست درحالي كه دريافت بيواسطه عارفان در يك دم، مي تواند دانستني ها وتازگي هايي را در ذهن پديد آورد كه از حاصل سالياني مطالعه برهاني وتجربي ارزنده تر باشد. در قصه معرف موساي پيامبر و شبان، می بینیم که شبان خداوند را موجودي مانند خود تصور مي كند وموسي بر سرش فرياد مي زندكه : چه مي گويي ؟ مگر خداوند مانند توست که مي خواهي چارق او را بدوزي وسرش را شانه كني ؟ خداوند به موسي هشدار مي دهد كه: آرام باش. با اين سخن «بنده ما را ز ما كردي جدا» (مولانا، مثنوي 2: 1754).
چوپان در اين داستان از راه دل رفته بود و رابطه او رابطه برهاني يا اخلاقي نبود. اين رابطه غير قابل اثبات كه علم آزمايشگاهي آن را نشناخته، چيزي است كه عارفان بزرگ به آن معتقد بودند و بي اين كه من در صدد تأييد يا رد آن باشم، مي بينم كه در ساختن شخصيت انسانها مؤثر افتاده است. بحث در اين نيست كه شما يا من بپذيرم كه اين حرفها درست است يا نه؟ سخن بر سر اين است كه اين پرورش روحاني سهم قابل ملاحظه يي در انسان سازي داشته است و به خلاف آنچه در باره سستي و تنبلی و جمود پیروانش گفته اند مکتب گوشه گیری و سستی و پستي هم نبوده است. در اين باره بعد سخن خواهيم گفت.Ÿ
بقيه در آينده

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s