تعریف و انواع نثر

شماره( 198 ) چهارشنبه 7 عقرب 1393 / 29 اکتوبر 2014

دکتر داریوش صبور
تعريف نثر:
آنچه تاكنون در تعريف نثر شنيده وخوانده ايم ، آن رابه سخني غير منظوم و آزاد از قيد وزن و قافيه، يا به عبارتي ديگر با سلب ويژگي هاي شعر تعبير كرده اند كه به نظر مي رسد چنين تعريفي با توجه به ويژگي هاي شيوه هاي نثر موجود، براي نثر جامع ومانع نباشد وتنها براي نثر (مرسل) يا ساده كه در آن لفظ با معني برابري دارد بسنده بنمايد. چون در ادب فارسي با آثار غير منظومي روبر و مي شويم كه جوهر شعر و كلام مخيل در آن جاري است و در مقابل بسي آثار منظوم چون ( الفيه) ابن مالك، ( منظومه) حاج ملا هادي سبزواري (نصاب الصبيان) ابونصر فراهي مي بينيم كه از مقوله شعر نيستندو به دليل آن كه فاقد تخيل كه اساس شعر است هستند ودر حقيقت از مقوله نثر به شمار مي روند و عنوان نظم بر آن ها پسنديده نيست‌، در حالي كه در ادب فارسي بسيار سخن منثور و مخيل وگاه موزون هست كه از ديد مفهوم و موضوع، شعر به شمارمي رود وآن ها را نثر مي ناميم (در مقام تعريف نثر، مي توان تا حدودي با صرف نظر از ايجازي كه در تعريف ضروري است ، نثر مكتوب(مرسل) را كه درفن نثر در نخستن مرحله تطور قرار دارد بدين گونه تعريف نمود:
كلامي كه در آن مفاهيم و معاني با وضوح وروشني ورسايي با نظم فكري ومنطقي بيان مي شود وتنها وظيفه لفظ در آن بيان معني است. جمل با مراعات موازين دستوري به يكديگر مي پيوندند ومعاني بي هيچ گونه قطع وانحرافي بيان مي شوند و راست و مستقیم پيش مي روند وصل وفصل جمل، برمبناي توالي افکار و روش طبيعي وقواعد مشخص زبان استوار است، چنان كه ياد شد، اين تعريف كلي است وتنها شامل نثر مكتوب ( مرسل) مي شود به نظر مي آيد كه در مورد شيوه هاي ديگر نثر بايد به اين تعريف ويژه گي هاي ديگري نيز افزود، زيرا(نثر از حيث قواعد وموازين كلي زبان با نظم مشترك است واز نظر قواعد و ضوابط خاص خود از آن متمايز وبين اين دو، كلام ديگري هست كه مختصات نظم و نثر، هر دو را به نسبتي معين مي پذيرد كه مي توان به آن نام نثر فني داد. در حقيقت فرق ميان سخن ساده( مرسل) ونظم … محدودبودن دايره نظم به قيود خاص خود و آزادي و وسعت مجال نثر است، وهمين محدوديت است كه در هر زباني الفاظ وتعبيرات و تركيبات خاصي در نظم ايجاد مي كند كه آن را از نثر متمايز مي سازد)
1- انواع نثر:
1- نثرمحاوره:
نثر محاوره را بايد نخستين مرحله از مراحل نثر به شمار آورد و تنها اين گونه ، نثري است كه مي توان آن را باسلب مميزات نظم، تعريف وتعبيركرد زيرا در آن هيچ محدوديت از ديد گزينش لفظ وبيان معني نيست، به اين معني كه گوينده انديشه هاي خود را بی آنکه به تعبیر لفظی فکر کند با زبان محاوره بیان میکند و جمله ها در آن با روشي بسيار ساده وابتدايي بيان مي شوند ، در اين گونه نثر ار تعبير ات مجازي جز آنچه در زبان محاوره را يج است نشاني نيست، و تنها بيان مقصود به ساده ترين گونه در نظر است. با اين همه چون همه انواع نثر براين گونه استوار است، نمي توان آن را مرحله يي از مراحل انواع نثر به شمار نياورد.
2- نثر خطابه:
در اين گونه نثر، برخي از ضوابظ كلام محدود ومفيد و به نثر مكتوب نزديك مي شود اين گونه نثر (غير از مکتوب و نثري است كه ارياب ادب عرب آن را در عرض ترسل به عنوان يكي از دو قسم كلام منثور به شمار آوره اند … در خطابه ، شيوه كلام آراسته تر است و حشو وزوايدي كه معمولا در كلام محاوره به كار ميرود، حتي الامكان در آن نيست، به صورتي كه سخن گذشته از معني، تا حدودي نمايانگر گونه يي از تناسب وانسجام لفظي نيز هست)
3- نثر مرسل
كه آن را مطلق وساده نيز گفته اند ونخستين نوع از اقسام نثر مكتوب به شمار مي رود.
4- نثر فني:
نثري است كه بيش از نثر مرسل وساده به قيود صنايع لفظي و معنوي ادبي مقيد و به اطناب گرايش دارد.
5- نثر مصنوعی متكلف:
كه آن را نثر مطنب نيزگفته اند. اين گونه نثر را مرحله فروافتادن نثر از روشني و رسايي وزيبايي تعبير دانسته اند كه از آن در نثر… پس از اسلام، (نثر فارسي دري) به تفصيل بيشتر وبا ذكر نمونه سخن خواهد رفت تامسير تحول نثر تا دوره معاصر به اختصارسنجيده شود.
بقیه در آینده

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: