مردمسالاری و شهروندی 2

شماره ( 209 ) چهارشنبه ( 24) جدی ( 1393) / ( 14) جنوری ( 2015)

تدوین: مرکز آموزش شهروندی (CIVITAS)

10665886_732655060140146_6101225719627655363_n
حقوق و مسئولیتهای شهروندان مردم سالار
شهروندی یعنی عضویت در جامعه ای که از نظر سیاسی سازماندهی شده باشد. شهروندی مردم سالار را می توان به مثابه یک منصب عمومی public officeمثل هر منصب عمومی دیگری تلقی کرد. بنابراین، و به دلیل اینکه در یک مردم سالاری این شهروندان هستند که حاکمیّت را در دست دارند، جملگی مشترکا بالاترین منصب را در اختیار دارند. همه صاحب منصبان و اولیای امور در یک مرد مسالاری، تنها خادمین – یعنی خدمت گذاران عمومی – شهروندان صاحب حاکمیّت محسوب می شوند.
چون شهروندی مرد مسالار یکی از صور ذاتی مرد مسالاری محسوب میشود، درک و شناخت درست شهروندان از حقوق و از مسئولیت های خود از اهمیّت بسزایی برخوردار بوده، باید تعهدی جدّی به دفاع از مردم سالاری و به دفاع از حقوق مدنی همه شهروندان از خود نشان دهند. برخی از حقوق شهروندی را می توان به عنوان حقوق مشترک همه ابنای بشر تلقی کرد. باقی این حقوق، حقوقی هستند که بر پایه قانون اساسی جامعه ای که از نظر سیاسی سازماندهی شده است، برقرار گشته اند. نخستین بخش از این حقوق، یعنی آن دسته از حقوق را که نه تنها متعلق به همه شهروندان بلکه به تمام ابنای بشر تعلق می گیرند، «حقوق بشر » می نامیم. بخش دوّم این حقوق را، «حقوق قانونی» مینامیم – یعنی حقوقی که از طریق قانون وضع گردیده اند. با برخی استثناها، حقوق مستلزم مسئولیتهایی نیز هست. بدین معنی که حقوقی را که مدعی آن می شویم، رعایت حقوق مشابه دیگران را نیز ضروری میدارد. این رابطه را «معامله به مثل reciprocityگویند: حقوقی که به یک نفر تعلق می گیرد، باید ضرورتاً در اختیار بقیه افراد نیز گذارده شود.
حقوق شهروندان
آنچه در زیر می آید، خلاصه ای است ناکامل از حقوق و از مسئولیت های شهروندان. شهروندان جامعه ای که از نظر سیاسی سازماندهی شده است از همه حقوق بنیادین مندرج در حقوق بشر، تنها بر این اساس که از نوع بشر هستند و پیش از هر چیز از حقّ زندگی و از حقّ آزادی سیاسی و شخصی برخوردارند، بهره مند میباشند. از جمله این حقوق بنیادین می توان به حقوق زیر اشاره کرد:
حقوق سیاسی: مثل حق رأی دادن و نامزد تصدی مناصب عمومی قدرت شدن در انتخاباتهایی آزاد، عادلانه و مرتب؛ و حق آزادی بیان سیاسی و انجمن سیاسی.
حقوق اقتصادی: مثل حق مالکیّت؛ یا حق خرید و فروش در بازار و یا حق برخورداری از اقتصادی مبتنی بر بازار آزاد؛ حق سازماندهی اتحادیه های صنفی و یا حق درآمدن به عضویت چنین تشکیلاتی؛ حق استعفا و ترک شغل و کارفرما، هر که باشد؛ حق ایجاد یک تجارت یا شرکت تجاری؛ و حق مصون ماندن از مالیات غصبی و مصادره ای confiscatory taxation.
حقوق شخصی: مثل حق آزادی وجدان و باور مذهبی؛ آزادی بیان؛ آزادی انجمن؛ حق برخورداری از حریم خصوصی؛ آزادی حرکت و سکنا گزیدن در هر کجای کشور خود؛ و حقّ آزادی سفر به خارج و بازگشت به کشور بدون ممانعت.
برخی از حقوق می توانند به انواع مختلف با دیگر حقوق در ارتباط باشند. به عنوان مثال، حقوق سیاسی در رابطه ای تنگاتنگ با حقوق اقتصادی بسر می برند، چرا که اگر دولت صاحب همه چیز و یا تقریباً همه چیز باشد، اساس اقتصادی آزادی سیاسی یا شکننده خواهد بود و یا اصلاً وجود نخواهد داشت.
مسئولیتهای شهروندان
از جمله مسئولیت ها و تکالیف مهم شهروندان، می توان به موارد زیر اشاره کرد:
• اطاعت از قانونی که با قانون اساسی کشور مطابقت داشته باشد، از جمله:
• وظیفه حراست و پاسداری از صلح
• پرداخت مالیات
• خدمت وظیفه و/یا به انجام رساندن خدمات عمومی
• حمایت از قانون اساسی کشور، از جمله:
• مسئولیت طرد آن دسته از نامزدهای سیاسی که ردّ قانون اساسی را ترویج می کنند
• مسئولیت طرد آن سیاست هایی که برخلاف قانون اساسی اند
• مسئولیت شرکت و رأی دادن در انتخابات های دمکراتیک
• مسئولیت کسب آگاهی در باره مسائل جاری و امور عمومی
• مسئولیت مشارکت در امور عمومی از را ههای انتخابی هر شهروندی
• مسئولیت وفاداری به ملت و به قانون اساسی، از جمله مسئولیت نظارت بر عملکرد دولت و ادارات دولتی و انطباق عملکرد آنها با قانون اساسی و اتخاذ راهکار مناسب هر آنگاه که این عملکرد از چارچوب قانونی خود خارج شده و با قانون اساسی مغایرت کند
• بعلاوه موارد ذکر شده، شهروندان مسئولیت دارند تا:
• از گرویدن به دشمنان مرد مسالاری و ملت، خودداری ورزند
• از دست بردن به اعمال خیانت آمیز خودداری ورزند
• از پناه دادن به آنهایی که به چنین اعمالی دست زده اند، خودداری ورزند
شما چه فکر میکنید؟
١. چرا حراست از حقوق از چنین اهمیّتی برای مردم سالاری برخوردار است؟
٢. تفاوت میان حقوق بشر و حقوق قانونی در چیست؟
٣. کدام دسته از مسئولیت های شهروندان به پیشبرد سلامت مردم سالاری کمک می کند؟
٤. مسئولیتهای شهروندان در نظارت بر انطباق عملکرد صاحب منصبان دولتی با قانون اساسی کدامند؟
نقش شهروند در مردم سالاری
شهروندان اعضای انجمنی سیاسی هستند که پایه گذار دولت مرد مسالار بود و اداره آن را در دست دارد. شهروندان باید به این آگاهی دست یابند که جملگی بالاترین اتوریته سیاسی را به اشتراک داشته و حاکمیّت نهایتاً در اختیار آنها می باشد: شهروندان هر یک جزیی هستند از آنچه حاکمیّت مردم خوانده می شود. به همین عنوان، حکومت متعلق به شهروندان است – این شهروندان هستند که جملگی و مشترکاً به برقرای و حفظ قانون اساسی کشور و حکومتی که وظیفه اجرایی کردن آن را عهده دار می شود، توافق می کنند.
تلقی که از شهروندان باید وجود داشته باشد این است که آنها به طور مداوم اجازه تشکیل دولت (یا کشور)، قانون اساسی آن، و حکومتی را که بر طبق آن برقرار گشته است، می دهند. و این بدین معناست که تداوم مشروعیّت یک دولت مردم سالار مشروط به تداوم اجازه شهروندان برای ادامه حیات آن است.
در قالب عضویت خود در «تنواره سیاسی»، شهروندان از یک هویّت مدنی مشترک برخوردارند. کسب موقعیت عضویت معمولاً از دو راه به دست می آید: از طریق تولد و یا از طریق قبول تابعیّت. مقررات معطوف به کسب ملیّت از طریق تولد در کشورهای مختلف فرق می کنند. به تبعیّت یک «تنواره سیاسی» یا کشوری و ملتی درآمدن، به یک فرآیند قانونی ارجاع می دهد، فرآیندی که در میان مردمسالار یها با تفاو تهایی همراه بوده و از طریق آن «خارجی» به شهروند تبدیل میشود، با همان حقوق و مسئولیت هایی که به شهروند زاده آن کشور تعلق می گیرند.
شهروندان «مأمورین عمومی» اند: public agents شهروندان باید خود را «مأمورین عمومی» تلقی کنند – یعنی به عنوان کسانی که به نام عموم مردم در پیشبرد منفعت عام و رفاه عمومی ملت تلاش می کنند. اگر چه هر شهروندی برای خود منافع و نگرانی های خود را دارد، ولی هر شهروندی باید به این حقیقت نیز واقف باشد که به عنوان شهروند در قبال منافع عمومی و خیر ملت نیز مسئول است. اگر قرار بر ثبات و کارآمدی مردم سالاری باشد، شهروندان باید به نقشی که در عرصه عمومی و سیاسی بر عهده آنان گذاشته شده است واقف بوده و کمر به ایفای آن ببندند. به عنوان مثال، شهروندان مردمسالار از را ههای مختلف به مشارکت در تدوین قانون و اتخاذ سیاست های عمومی اقدام می کنند:
شهروندان در انتخابات شرکت می کنند: به عنوان عضوی از مردمی که در یک مردم سالاری مبتنی بر نمایندگی حاکمیّت را در اختیار دارند، انتخاب مقامات رسمی که موظف به تدوین قانون و جاری کردن آن هستند، با شهروند است. شهروندان همچنین هر از چند گاه یکبار با شرکت در همه پرسی در فرآیند تصمیم گیری بر سر موضوعاتی که از اهمیّت عمومی برخوردارند، نقش سیاسی خود را ایفا می کنند. با این حال، رأی دادن در انتخابات تنها یکی از مسئولیت هایی است که در یک نظام مردم سالار بر عهده شهروندان گذاشته شده اند. میان دو انتخابات، شهروندان ناظران اجرای قانون اند: میان انتخابات، شهروندان یک تعداد مسئولیت های دیگر نیز بر عهده دارند.
شهروند به عنوان ناظر عمومی: ناظر عمومی بودن، یکی از نقش هایی است که بر عهده شهروند گذارده شده است. در این نقش، شهروندان نظارت بر امور عمومی را بر عهده داشته، هر گاه به نحوه اداره هر یک از آنها اعتراضی داشته و یا آن را خطرناک تلقی کنند، از راه هایی که خود انتخاب می کنند، زنگ خطر را در این زمینه به صدا درمی آورند.
شهروندِ ناظر با ید از مسائل عمومی آگاهی داشته باشد: این آگاهی از را ههای مختلف به دست می آید، از جمله: توجه به رسانه های همگانی، از جمله تلویزیون، رادیو، مطبوعات و اینترنت شرکت در گردهمآیی های عمومی، از جمله در اجلا سهای رسمی حکومت که به عموم باز باشد و نیز در گردهمآیی های رسمی و غیررسمی سیاسی شرکت جستن در سازمان های جامعه مدنی شهروندان با عملکرد خود تلاش دارند تا در میان دو دوره انتخابات بر نحوه اتخاذ سیاستهای عمومی و اجرای آنها تأثیر بگذارند: شهروندان نه تنها تلاش دارند تا از امور جاری و عمومی کشور آگاه باشند، که از طرق مختلف سعی دارند تا در نحوه اداره آنها نیز تأثیرگذار باشند. در این میان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
اولویت قوای مقننه و مجریه را وضع کردن: با بیان افکار خود از طرق مختلف، این شهروندان هستند که برجسته ترین مسائلی را که از موضوعیّت و فوریّت عمومی برخوردارند در مقابل مقامات دو قوّه قرار داده و از این طریق در برنامه ریزی رسیدگی به اولویّتهای عمومی the public agenda نقش خود را ایفا می کنند.Ÿ
بقیه در آینده

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: