سرب و تاثیرات آن روی سلامت انسان و محیط زیست

شماره ( 210) چهارشنبه ( 1) دلو ( 1393) / ( 21 ) جنوری ( 2015 )

dod
نیلاب حکیم

سرب در محیط زیست
سرب یک عنصر طبیعی بوده و یک فلز براق مایل به آبی-سفید است. این فلز نرم، انعطاف پذیر و هادی ضعیف برق است. در مقابل زنگ زدگی مقاوم است اما در صورت معروض شدن به هوای آزاد مکدر می شود. موارد استفادۀ سرب به 5000 سال قبل از میلاد بر می گردد که برای استفاده در محصولات فلزی چون لوله های حمام استفاده می گردید.
سرب به ندرت به صورت آزاد در طبیعت پیدا میشود و زیادتر در معادن یکجا با نقره، زنک و مس پیدا می شود و مقدار آن در محیط از باعث فعالیت های انسانی ازدیاد می یابد.
سرب ازصد ها سال ها بدینسو استخراج، ذوب و تصفیه شده و در محصولات مختلفی چون: رنگ ها، بنزین، لوله های حمام، لحیم کاری، باتری های موتر، حشره کش ها، محصولات کریستالی، در تجهیزات ورزشی مثلاً در وزنه ها و سرامیک مورد استعمال فراوانی دارد. استفادۀ بیشتر از سرب در شیشه های کمپیوتر و تلویزیون منحیث مانع در مقابل شعاع مضره آن ها صورت می گیرد. سرب به گونۀ طبیعی به مقادیر ناچیزی در خاک هم وجود دارد. معدن کاری، ذوب و پالایش سرب سبب افزایش قابل توجه سرب در محیط زیست بالخصوص در ساحات نزدیک معادن و فابریکه های ذوب سرب می گردد.
ذرات سرب در محیط زیست به گرد و غبار ضمیمه شده و تا مسافت های طولانی در هوا انتقال می کند. سرب موجود در هوا توسط باران شسته شده و در سطح خاک رسوب کرده و تا سال های زیادی در خاک باقی می ماند. بر علاوه باران های شدید سبب انتقال سرب موجود در خاک به آب های زیر زمینی و در نهایت در سیستم های آبرسانی می گردد.
این فلز در صورت بلع یا تنفس به ضرر انسان به ویژه کودکان زیر سن 6 سال تمام می شود. مسمومیت با سرب باعث بروز یک سلسله اثرات نامطلوب صحی در وجود انسان ها می گردد اما به طور خاص روی انکشاف حجرات عصبی اطفال تاثیرات مخرب دارد.
منابع سرب در طبیعت
مروج ترین منبع رنگ های سرب دار اند که در ترکیب خود کاربنیت سرب دارند. کاربنیت سرب برای خشک شدن سریع رنگ، دوام آن و برای جلوگیری از خراشه شدن رنگ به کار می رود. اگر چه اثرات منفی بهداشتی از رنگ سرب دار در اوایل سال های 1900 شناخته شده بود اما رسماً استفادۀ این رنگ ها بعد از سال 1978 ممنوع قرار داده شد. بناً ساختمان های که قبل از سال 1978 اعمار شده اند از رنگ های سرب دار در آن استفاده شده است.
رنگ های سرب دار طعم شیرین دارند و کودکان از طریق لیسیدن، مکیدن و خوردن تراشه های رنگ، پنجره، موبل و اشیای دیگر که با رنگ سرب دار پوشیده اند معروض به تسمم سرب می گردند.
شیرینی های وارداتی: اکثراً در ترکیب شیرینی های وارد شده از مکسیکو و آسیا سرب موجود می باشد.
بعضاً در ترکیب رنگ های نقاشی و رسامی سرب موجود می باشد. همیشه برای کودکان رنگ های غیر سمی خریداری شود. در ترکیب بعضی وسایل سرگرمی نیز سرب شامل می باشد مانند، قلاب ماهی گیری، شیشه های رنگی، وزنه ها، تفنگ های چره ای که باید کودکان را از تماس با این وسایل دور نگهداشت. همچنان در ترکیب رنگ های چاپی نیز سرب شامل است و اکثراً در افغانستان غذا های داغ به مدت طولانی در بین برگه های روزنامه ها و مجلات پیچانده می شوند که سبب جذب سرب رنگ در غذا شده و با غذا یکجا بلعیده می شود.
خاک های سرب دار از سبب فعالیت های صنعتی (کارخانه های ذوب فلزات) و موجودیت تیل های سرب دار سبب انتقال گرد های سرب از طریق حیوانات خانگی و مردم در خانه هایشان گردیده و کودکان در اثر بازی با اینگونه خاک ها سرب را در وجود خود داخل می کنند.
بعضی از جواهرات در ترکیب خود دارای سرب اند. این جواهرات اگر توسط کودکان لیسیده شوند سبب دخول سرب در بدن شان می گردد. سرب از طریق جلد جذب نمی شود.
در ظرف های سفالی و کرستالی سرب موجود است. استفاده از چنین ظروف را به حد اقل برسانید.
آب های آشامیدنی هم دارای سرب اند. بزرگترین منبع سرب در آب آشامیدنی لوله های سربی، شیر دهن های ساختمان های قدیمی اند. اگر شما در خانه کهنه زندگی می کنید باید 60 ثانیه قبل از استفاده آب شیردهن را باز نگهدارید.
پرده های کرکره ای وارد شده از چین، تایوان، مکسیکو و اندونیزیا در ترکیب خود دارای سرب اند زیرا سرب موجود از شکننده شدن پرده ها جلوگیری می کند. زمانیکه این پرده ها در معرض شعاع آفتاب و گرما قرار می گیرند گرد های سربی به محیط پخش شده و سبب نفوذ آن در بدن انسان ها می گردند.
راه های نفوذ سرب در بدن انسان
سرب یکی از چهار فلزی مخرب برای سلامتی انسان هاست و از طرق مختلف در بدن انسان داخل می شود:
مصرف آب و خاک آلوده به سرب، تراشه های رنگ، گرد یا غبار (20%)
استنشاق خاک، دود سگرت، گرد و غبار آلوده به سرب (15%)
مصرف غذا های که حاوی سرب (از خاک یا آب) اند (65%)
اعراض و علایم تسمم سرب
اکثراً میکانیزم دخول سرب در وجود انسان ها سبب ایجاد سردرگمی بدن در شناخت سرب می گردد. بدن سرب را با کلسیم و سایر مواد غذایی به اشتباه گرفته و این سردر گمی منجر به صدمه دایمی سلامت کودکان و بزرگسالان می گردد..مسمومیت سرب یک تهدید جدی برای سلامت و بهداشت انسان ها می باشد.
علایم ابتدایی تسمم سرب عبارتند از:
خستگی مداوم
تخریشیت
از دست دادن اشتها
ناراحتی های معده / قبضیت
بی علاقگی و کم توجهی
بی خوابی
اگر مسمومیت با سرب در مراحل ابتدایی اش تداوی نگردد می تواند در دراز مدت سبب آسیب های جدی صحی گردد.
مسمویت با سرب در بزرگسالان باعث این امراض میشود:
ضعف وعدم توازن عضلی
آسیب به اعصاب حسی و اعصاب کنترولی بدن
افزایش فشار خون
اختلال بینایی و شنوایی
مشکلات باروری (کاهش تعداد اسپرم)
تاثیرات سوء بالای رشد جنین
سقط جنین
سرب مخرب ترین عنصر در وجود کودکان است بالخصوص زمانیکه در ردۀ سنی شش و یا کمتر از آن باشند زیرا میزان رشد در این سنین خیلی سریع بوده، استخوان ها، عضلات و اتصالات مغزی در حالت رشد و بزرگ شدن اند. در صورتیکه سرب به جای مواد غذایی در دسترس قرار داشته باشد بدن سرب را به زودی جذب نموده و سبب آسیب دایمی به وجود آنها می گردد.
تسمم سرب در کودکان باعث این امراض میشود:
آسیب به مغز و سیستم عصبی
مشکلات رفتاری
کم خونی
آسیب به جگر و گرده ها
از دست دادن شنوایی
کاهش در توانایی آموزش کودکان
تاخیر در نمو و رشد
در موارد شدید سبب مرگ می شود
آسیب پذیری در اطفال به دلایل زیر بیشتر است:
در اطفال پایینتر از سن شش سال سد خونی مغزی انکشاف نکرده است بناً مواد مضره به ویژه سرب به آسانی می تواند از این مانع عبور کرده و سبب آسیب سیستم عصبی گردد.
کودکان بیشتر با محیط (خاک، آب، رنگ، هوا، غذا، گرد و غبار) تماس دارند از سبب بازی در خاک و قراردادن دست های آلوده دردهان شان.
بعضی از کودکان علاقه مفرط به خوردن مواد غیر غذایی (پیکا) چون خاک، تراشه های رنگ، ریگ دارند که خود سبب دخول سرب در وجود اطفال می گردد.
قدرت جذب سرب توسط دستگاه گوارش کودکان نظر به بزرگسالان بیشتر است
سیستم عصبی و رشد و نموی کودکان بیشتر در معرض اثرات نامطلوب تسمم با سرب قرار می گیرد.
فقدان مواد مغذی چون آهن و کلسیم در رژیم غذایی کودکان باعث تسهیل جذب سرب گردیده و اثرات سمی سرب را تشدید می نماید.
اثرات سرب روی خاک
سرب زیادتر در خاک با مقادیر زیاد از مواد عضوی تجمع می کند. رسوب سرب بیشترینه به لایه های بالایی از سطح خاک (تا 2000 سال باقی می ماند) صورت می گیرد. در خاک های زراعتی سرب با خاک مخلوط شده وتوسط نباتات جذب می شود.
اثرات سرب روی گیاهان
گیاهان تمایل به جذب سرب از طریق خاک دارند و سرب را در ریشه های خود ذخیره می کنند. شواهدی وجود دارد که شاخ و برگ گیاه نیز قابلیت جذب سرب را دارند و این امکان وجود دارد که این سرب به بخش های دیگر گیاه منتقل شود. جذب سرب توسط ریشه های گیاه ممکن است با استفاده از کلسیم و فسفر به خاک کاهش یابد.
سرب با مسدود نمودن منافذ برگ گیاهان و مانع رسیدن نور به سطح برگ ها شده و عملیه ترکیب ضیایی (فوتو سنتیز) را مختل نموده و گیاهان را از بین می برد. همچنان سرب پروسه های جنیتیکی گیاهان را مختل می سازد.
اثرات سرب روی مایکروارگانیزم ها
سرب تاثیرات قابل ملاحظه ای بالای مایکروارگانیزم ها دارد بالخصوص سبب از بین بردن جمعیت باکتری ها و فنجی ها (پوپنک ها) در سطح خاک و برگ های نباتات می گردد. با توجه به اینکه بسیاری این مایکروارگانیزم ها بخش اساسی از تجزیه زنجیرۀ غذایی را می سازند. مایکروارگانیزم ها می توانند که سرب را به شکل محلول در آورند که به راحتی توسط گیاهان جذب می شود.
اثرات سرب روی حیوانات
سرب سیستم عصبی مرکزی حیوانات را متاثر ساخته و مانع تشکل حجرات سرخ خون در وجود آنها می گردد. در صورتیکه مقدار سرب خون از 40 ملی گرام فی دیسی لیتر افزایش یابد علایم کلینیکی قابل مشاهده ای را در حیوانات خانگی بروز می کند.
کلسیم و فاسفورس جذب سرب را از روده ها کاهش می دهند. شواهد نشان می دهند در صورتیکه روزانه سرب به مقدار 2 -8 ملی گرام در هر کیلوگرام وزن بدن یک حیوان به مدت طولانی اخذ شود سبب مرگ در حیوانات می گردد.
حیوانات علف خوار به گونۀ مستقیم توسط مصرف علوفه و مواد خوراکی آلوده به سرب موجود در هوا مصاب می شوند و به گونۀ غیر مستقیم توسط ریشۀ گیاه ها مصاب می شوند.
تزریق سرب در حیوانات یک عامل تهدید کننده برای ایکو سیستم به شمار میرود. علایم تزریق سرب در پرندگان بعد از سه تا ده روز آشکار می شود که سرب از طریق جریان خون به اعضای مهم چون قلب، کبد و کلیه ها انتقال می یابد و سبب مرگ پرندگان (زاغ ها، قو ها و غاز ها) بعدا ز 17 تا 21 روز می شود.
سرب عضوی به آسانی توسط پرندگان و ماهیان طی یک فرایند نسبتاً آهسته جذب می شوند. موجودات آبزی توسط سرب موجود در آب کمتر تحت تاثیر قرار می گیرند.
پیشگیری
تعین سویه سرب خون: تعیین سویه سرب وجود طی معاینات لابراتواری خون صورت می گیرد. در صورت تردید به تسمم سرب خصوصاً در بدن اطفال هر چه زودتر به یک مرکز صحی که امکانات این چنین معاینات را دارند مراجعه شود.
بررسی خطرات موجودیت سرب در خانه و وسایل خانه: بازرسی موجودیت سرب در رنگ خانه، موجودیت خراشه های رنگ دیوار ها، پنجره ها و موبل
کاهش سطح گرد و غبار در منازل: استفاده از پای پاک در در ورودی منازل و پاک کردن کفش ها در آن، کشیدن کفش ها در خارج از فضای منزل، تمیز نگهداشتن محل بازی اطفال (شستن و پاک نمودن اسباب بازی اطفال و دیگر اشیای مربوط اطفال)
منازل باید هر هفته یکبار یا دوبار گردگیری شوند و با تکه های مرطوب پاک شوند. رطوبت برای برداشتن گرد وغبار خیلی سودمند است.
رژیم غذایی سالم: شستن دست ها قبل از هر وعدۀ غذایی، استفاده ننمودن از غذاهای رنگ دار .Ÿ
مأخذ:
Accessed 05.01.2015 at 18:50 hrs/http://www.lead.org.au/lanv1n2/lanv1n2-8.html
http://www.lenntech.com/periodic/elements/pb.htm/ Accessed 12.01.2015 at 20:15 hrs
http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs379/en/ Accessed 13.01.2015 at 02:20 am

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: